Netherlands

Voor elke tsaar zijn eigen ridderromantiek

Recensie

Romanovs en ridders De Hermitage Amsterdam toont de fascinatie van tsaren voor hoofse liefde en ridderidealen in het negentiende-eeuwse Rusland.

Met het beeld van de Middeleeuwen kun je vele kanten op. De duizendjarige periode tussen de late Oudheid en de vroege Renaissance kent vage grenzen, die al naar gelang de geografie ook nog eens flink uiteenlopen. Aan de kop ging de antieke cultuur geleidelijk over in de christelijke; aan de staart bloeide de Gotiek in Noord-Europa, terwijl in Italië de Renaissance zich al lang had gemanifesteerd.

De tentoonstelling die de Hermitage Amsterdam wijdt aan de belangstelling voor de Middeleeuwen in het negentiende-eeuwse Rusland, vormt een illustratie van de diffuse kijk op het verleden. Iedere tsaar had zijn eigen Middeleeuwen, zo lijkt het. Als het gaat om de vorm waarin die interesse werd gegoten, blijkt die soms verre van middeleeuws te zijn.

Tsaar Paul I (1754-1801), bijvoorbeeld, koesterde de ridderidealen zoals die werden uitgedragen door de Johanniter Orde. Deze religieuze ridderorde stamde al uit de tijd van de kruisvaarders en had zich, na omzwervingen van Jeruzalem, via Klein-Azië en Rhodos, gevestigd op Malta. Nadat in 1798 Napoleon het eiland had bezet en de ridders het moesten verlaten, werd Paul kortstondig Grootmeester van de orde. Maar de bijbehorende troon die hij liet voorzien van een geborduurd Maltezer kruis, is gemaakt in de achttiende-eeuwse empirestijl.

Toernooiharnas, Duitsland, Augsburg, meester Anton Peffenhauser, ca. 1580–85. Foto Andrey Terebenin

Even weinig stijlvast blijkt de fascinatie van Pauls opvolger, tsaar Nicolaas I (1796-1855) voor de ridderlijke deugden en de hoofse liefde uit de traditie van de dertiende-eeuwse verhalen rond koning Arthur en de Roman de la Rose. In een groot groepsportret (1842) door de Franse schilder Horace Vernet met de keizerlijke familie in middeleeuwse uitdossing, draagt de vorst een stalen harnas. Nicolaas bezat dit harnas zelf, in de expositie maakt het deel uit van de grote zaal met een spectaculaire presentatie van ingenieus gefabriceerde en fraai versierde toernooiharnassen. Die stammen allemaal uit de zestiende eeuw, een periode die de hoogtijdagen omvat van zowel de wapensmeedkunst in Noord-Italië en Zuid-Duitsland, als de klassiek-geïnspireerde cultuur van de Renaissance.

Lees ook: Evelyn Taocheng Wang maakt kunst met spelfouten en oliebollen
De carrousel van Tsarskoje Selo, 1843, Horace Vernet (1789–1863) Olieverf op doek State Hermitage Museum, St Petersburg

Maar de liefhebber van onmiskenbaar middeleeuwse kunst- en gebruiksvoorwerpen komt ook ruimschoots aan zijn trekken. Veel daarvan is in 1885 in een klap in keizerlijk bezit gekomen toen tsaar Alexander III (1845-1894) voor vijf en een half miljoen francs de hele collectie kocht van Aleksandr Bazilevski. Deze steenrijke Russische verzamelaar had in Parijs een verbijsterende verzameling middeleeuwse objecten bijeengebracht. Een aquarel uit 1870 geeft een beeld van de kunstzalen in Bazilevski’s stadspaleis: meubels en wanden staan en hangen van onder tot boven vol met potten en vazen, kistjes en schalen, sculpturen en ivoorreliëfs.

Uit de circa 75 objecten uit Bazilevski’s collectie in de tentoonstelling blijkt diens voorkeur voor kostbare objecten van betrekkelijk klein formaat, zoals die vooral in Frankrijk werden gemaakt. Afgezien van een oeroude helm uit de zevende of achtste eeuw, dateert zo goed als alles uit de periode na 1200: kleine Mariabeeldjes van goud of ivoor, een rond spiegeldoosje met op het deksel een reliëf van een galant liefdespaar in een tuin.

Ridderzaal met toernooiharnassen in de Hermitage Amsterdam. Foto Evert Elzinga

Een zeldzame ivoren haarpin (1350-1400), heeft als handvat een gestileerde weergave van een man die achter zijn geliefde staat, haar omhelst en een bloem aanbiedt. Hun hoofden flankeren elkaar boven de strakke verticale plooien van het gewaad van de vrouw. Reliekenkistjes en met verfijnde voorstellingen in verguld koper en blauw emaille stammen uit het Limoges van de dertiende eeuw, destijds het centrum van de productie van dergelijk werk.

Een nog geen dertig centimeter lang kistje is versierd met ivoorreliëfs uit het midden van de veertiende eeuw, met delicate scènes van een riddertoernooi en verliefden. Zo materialiseren zich de hoofse liefde en ridderidealen van de Middeleeuwen ingetogener dan in het bruut gekletter van wapens en harnassen.

Football news:

Plowman werd geleid door Siena. Vladimir Gazzaev heeft bureaucratische problemen, maar hij is al voorgesteld aan het team
Thomas Tuchel: ik kon de kans niet missen om te werken bij Chelsea, in de sterkste competitie ter wereld
Tuchel besteedde veel tijd aan tactieken en sprak met alle Chelsea spelers tijdens de eerste training
Ibrahimovic sprak zich na een botsing met Lukaku uit: In de wereld van Zlatan is er geen plaats voor racisme.AC Milan striker Zlatan Ibrahimovic sprak zich uit na de wedstrijd van de 1/4 finale van de Italiaanse beker tegen Inter
Milan verdediger Musacchio is geslaagd voor een medische in Lazio
Arsenal is een grote club in Engeland. Ødegård past in de rol van de tientallen Arteta. Holand op Martin
Klopp op Lampard ' s ontslag: Abramovich is niet de meest geduldige man ter wereld. Het is wreed om deze beslissing zo vroeg te nemen