Netherlands

Verruiming IVF-regeling voor lesbische stellen verdeelt Fransen

De Franse Senaat buigt zich over een wetswijziging waardoor alleenstaande en lesbische vrouwen vruchtbaarheidsbehandelingen vergoed krijgen. Het voorstel leidt, net als de legalisering van het homohuwelijk in 2013, tot fel verzet van rechts-conservatieve groepen.

Zeven jaar na de zwaarbevochten legalisering van het homohuwelijk staan Franse politici opnieuw op het punt een belangrijke maatschappelijke hervorming door te voeren – een die de Fransen bijna net zozeer verdeeld.

Vanaf dinsdag buigt de Senaat zich – onder luid protest van tegenstanders – over nieuwe regelgeving waardoor alleenstaande en lesbische vrouwen vruchtbaarheidsbehandelingen vergoed krijgen van de verzekeraar. Het gaat om een uitbreiding van de huidige wet, die bepaalt dat alleen heteroseksuele stellen aanspraak mogen maken op vergoeding. Daarnaast voorziet de wetswijziging in gedeeltelijke opheffing van de anonimiteit van sperma- en embryodonoren.

„Dit gaat over de samenleving waarin we willen leven en die we toekomstige generaties willen bieden”, zei minister van Volksgezondheid Agnès Buszyn bij de presentatie van het wetsvoorstel afgelopen najaar. „Tegenwoordig zijn er ook ouders van hetzelfde geslacht en alleenstaande ouders, dat is een feit. Het zou hypocriet zijn hen niet te erkennen.”

In oktober stemde de Assembléeal in grote meerderheid voor de maatregel. Een speciale commissie van de Senaat voerde vervolgens 138 amendementen door, die komende dagen onderwerp van debat zijn. De aanpassing dat behandelingen als ivf alleen volledig worden vergoed als sprake is van volledige onvruchtbaarheid of ernstige ziekte van de moeder – bij heterovrouwen niet vereist – leidde dinsdagochtend volgens Franse media al tot discussie onder de senatoren. Verder krijgen spermadonoren de keuze hun identiteit kenbaar te maken. Ook moeten zij „niet-identificeerbare kenmerken” als haar- en huidskleur en lengte opgeven.

Begin februari wordt de wet teruggestuurd naar de Assemblée voor bekrachtiging. Ondanks de felle tegenstand van rechtse senatoren beloofde Senaatsvoorzitter Gérard Lacher een „diep en sereen debat”, weg van het maatschappelijke tumult dat het onderwerp de afgelopen maanden teweeg heeft gebracht.

Want net als de invoering van het homohuwelijk in 2013 vormt de verbreding van de zogeheten loi bioethique aanleiding tot fel debat tussen liberale en conservatieve groepen, over de definitie van ouderschap en gezin. Tegenstanders vrezen ook dat, na debatten over homohuwelijk en medische vergoedingen, straks ook het (nu in Frankrijk nog verboden) draagmoederschap zal worden gelegaliseerd. Verschillende beleidsmakers uit de regering van president Macron hebben zich al uitgesproken voor een debat over het onderwerp.

Lees ook dit artikel over de invoering van het homohuwelijk in Frankrijk

Tegenstanders kijken met afschuw naar wat zij beschouwen als een glijdende schaal. Zondag gingen in Parijs zo’n 26.000 tegenstanders de straat op. Zij vrezen dat de nieuwe regelgeving het traditionele gezin, en vooral de rol van de vader daarbinnen, op losse schroeven zet. Prominent aanwezig waren leden van ‘La Manif pour tous’, een rechts-conservatieve paraplu-beweging die de „belangen en basisbehoeften” van het kind zegt te willen beschermen tegen hervormingen die worden gedreven door „gender-ideologie”. Voorstanders proeven in hun argumenten vooral (latente) homofobie.

Hoewel Frankrijk vanwege belastingvoordelen voor gezinnen en gesubsidieerde kinderopvang als behoorlijk kindvriendelijk te boek staat, kent het zeer conservatieve regels als het gaat om gelijke toegang tot vruchtbaarheidsbehandelingen voor mensen die buiten de traditionele gezinssamenstelling vallen. Waar heteroseksuele stellen tot zes behandelingen vergoed krijgen, riskeert een arts die een alleenstaande of lesbische vrouw behandelt torenhoge boetes en een gevangenisstraf tot vijf jaar. Ter vergelijking: in Nederland worden vruchtbaarheidsbehandelingen voor alleenstaande en lesbische vrouwen wel vergoed – al kwam dit beleid vorig jaar vanwege onduidelijke regelgeving op losse schroeven te staan.

Veel Franse artsen zijn voorstander van de verruiming van de wet – ook vanwege de medische risico’s die vrouwen lopen die hun heil elders zoeken. Alleenstaande of lesbische vrouwen die zwanger willen worden, zijn nu veelal aangewezen op het illegale circuit, of op (prijzige) behandelingen in buurlanden als Spanje, België, of Nederland. Minder welgestelde vrouwen zoeken behandelingen via speciale websites, waar spermadonoren niet medisch zijn gescreend en soms geld of seks vragen.

Niet minder problematisch is dat officieuze spermadonoren aanspraak kunnen maken op ouderlijke rechten, die de partner van de moeder – als co-ouder – niet heeft.

De wet vormt, indien aangenomen, de eerste grote sociale hervorming onder de in 2017 aangetreden president Macron. Tijdens zijn verkiezingscampagne noemde hij het huidige systeem een „ontoelaatbare vorm van discriminatie” ten aanzien van single en lesbische vrouwen.