Netherlands

Reconstructie: hoe de regeringspartijen het kabinet dwongen tot aftreden

'Het knikje van Rutte'

4 minuten geleden Aangepast: 13 seconden geleden

Mark Rutte verlaat donderdagavond het ministerie van Algemene Zaken. Beeld © ANP

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Premier Rutte is er aan het begin van de week nog van overtuigd: het kabinet hoeft niet af te treden vanwege de toeslagenaffaire. Sterker: hij vraagt zijn coalitiegenoten met een knikje aan te geven dat hij op hun steun kan rekenen. Groot is de verbazing vanochtend aan het begin van de ministerraad als Rutte zegt dat aftreden 'onvermijdelijk is'. Wat is er de afgelopen dagen gebeurd? Een reconstructie.

Rutte verbaast vandaag zijn collega-ministers voor de tweede keer binnen een paar weken. Als ze bijeen zijn in de ministerraad om de politieke gevolgen van de toeslagenaffaire te bespreken, neemt Rutte bij het begin van de vergadering het woord. Logisch, want hij is de voorzitter en de leider van de grootste partij.

Verbijsterd

Tot verbijstering van alle aanwezigen vertelt Rutte dat volgens hem aftreden van het kabinet onvermijdelijk is.

Is dit dezelfde Rutte, denken ze, die afgelopen dinsdag nog gewoon wilde aanblijven? Dezelfde Rutte die meteen na het verschijnen van het rapport van de commissie-Van Dam, vol snoeiharde kritiek op alle geledingen van de overheid, in een Catshuisberaad zei dat voor hem geen enkele personele consequentie nodig was? Ja, het was diezelfde Rutte, die daarmee duidelijk eieren voor zijn geld koos.

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

Kabinet treedt af vanwege toeslagenaffaire

Nadat hij twee weken daarvoor tot ieders verrassing opeens de grote pleitbezorger van meer openheid was geworden ("Voor mijn part zetten we een camera bij de ministerraad") bekeert hij zich nu tot voorstander van gezamenlijk aftreden.

Noodzakelijke koerswijziging

Die koerswijziging – want dat is het, zeggen betrokkenen – was noodzakelijk. Regeringspartij VVD was aan het begin van de week nog als enige tegen opstappen vanwege de misstanden bij de Belastingdienst, maar stond daardoor lijnrecht tegenover de drie andere regeringspartijen CDA, D66 en de ChristenUnie.

Bij die partijen bestond grote ergernis over de volgens ingewijden 'arrogante' opstelling van de VVD. De liberalen eisten maandag in coalitieoverleg dat álle Kamerleden van de coalitiepartijen tegen de aangekondigde motie van wantrouwen zouden stemmen, tijdens het komende Kamerdebat over de toeslagenaffaire.

Dossier Belastingdienst Toeslagenaffaire

Dossier Toeslagenaffaire

Het blootleggen van de misstanden bij de Belastingdienst in de Toeslagenaffaire, is terug te lezen in de artikelen en video's die RTL Nieuws hierover heeft gepubliceerd. Bekijk het hele dossier.

Rutte vraagt om het (in coalitiekringen inmiddels bekende) knikje. In het coalitieoverleg wil hij dat de fractievoorzitters met een knikje aangeven dat hun fractie met de kabinetsreactie zal instemmen. Hij wil dat alle partijen hun zetels leveren. Als Rutte om het knikje heeft gevraagd, zeggen de fractievoorzitters van CDA, D66 en CU – Heerma, Jetten en Segers – dat ze pas dinsdag met de fractie praten.

Tekenen bij het kruisje

Zij stellen dat hun fractie niet zo maar ja zal zeggen tegen een reactie die ze nog niet kennen, over een onderwerp dat voor een deel raakt aan hoe het kabinet met de Kamer is omgegaan. Dan kun je niet aan de Kamer vragen op voorhand te tekenen bij het kruisje

Het gedrag van Rutte, die zijn eigen fractie onder de duim heeft, zet kwaad bloed. "Toen werd de scheiding manifester tussen wat de VVD aan politieke consequenties wilde nemen –- geen – en de andere drie, die zeiden dat ze daar serieus over moesten praten", vertelt een ingewijde.

Bekijk ook: Zo struikelde het kabinet over de toeslagenaffaire

Het was voor de betrokken ouders een jarenlange hel. Ze werden door de overheid onterecht behandeld als fraudeur. Hun kinderopvangtoeslag werd stopgezet en torenhoge bedragen moesten terugbetaald worden.

Woensdag is er telefonisch contact tussen D66-leider Sigrid Kaag en CDA-partijleider Wopke Hoekstra. Aanleiding zijn onder meer de opmerkingen van Hoekstra in het RTL Z-programma Het gesprek met de minister van Financiën dat alle opties (dus ook aftreden) op tafel liggen binnen het kabinet. Later haakt ook de ChristenUnie aan bij de gesprekken tussen D66 en het CDA.

Op één lijn

Langzaam daagt bij de drie partijen dat ze op dezelfde lijn zitten: ze vinden dat het kabinet moet aftreden. Donderdagavond in het bewindspersonenoverleg van de verschillende partijen wordt onderling het eindoordeel opgemaakt. De drie partijen weten vanochtend, als ze de ministerraad ingaan, hoe ze erin staan.

Bekijk ook: 'Ik heb zelf geen directe betrokkenheid'

Ondanks de val van zijn kabinet vindt premier Rutte dat hij bij de komende Kamerverkiezingen gewoon de lijst van de VVD kan aanvoeren.

Ze treffen een opgewekte Rutte die het met hen eens is: aftreden is de enige optie. Een VVD-ingewijde ontkent dat Rutte als een blad aan de boom is omgedraaid.

Strijd tegen coronavirus

De premier zou er anders over zijn gaan denken doordat verschillende oppositiepartijen duidelijk hebben gemaakt dat het kabinet, hoewel het dan demissionair is, de strijd tegen het coronavirus kan blijven voeren. "Dat we nu missionair kunnen blijven op corona is het grote verschil met vorige week. Dat verklaart dat Rutte nu kon zeggen: opstappen is onvermijdelijk."

Maar coalitiegenoten vinden deze draai een typisch geval van 'het stijltje-Rutte': "Hij is een meester in ergens heel erg tegen zijn, en als-ie dan voor is, is-ie heel erg voor, alsof hij nooit iets anders heeft gevonden", zegt een betrokkene. "Dat was het nu ook. Hij vond nog steeds dat aftreden niet nodig was, maar heeft zijn knopen geteld. De andere drie partijen hebben samen immers een meerderheid in de ministerraad."

Miniatuurvoorbeeld

Lees ook:

Kabinet bespreekt mogelijkheid aftreden vanwege toeslagenaffaire

Football news:

Ronaldo sloeg de muur twee keer met een vrije trap in de wedstrijd tegen Verona. Hij heeft 66 schoten en 1 doelpunt in Juve
Andrea Pirlo: de jonge Juve spelers begrepen het belang van de details niet. Ik vroeg Ronaldo en Alex om met hen te praten, maar het was niet genoeg
Verona coach: We gaven Juve slechts één kans om te scoren, en het is niet gemakkelijk als ze Chiesa en Ronaldo hebben
Ronaldo heeft 47 doelpunten in de laatste 47 wedstrijden in Serie A
Thomas Tuchel: Chelsea zijn in goede vorm en willen de eerste te verslaan Manchester United op hun eigen veld in de Premier League
Conte on the Inter: als je 10 jaar niet wint, raak je eraan gewend, zoek je excuses. Ik verhoogde de druk en werd een pijn in de kont
Ronaldo heeft 4 doelpunten in de laatste 4 wedstrijden in de Serie A. Hij is voor Lukaku met 2 doelpunten in de lijst van scorers