Netherlands

Op een cruciaal moment in de campagne is het politieke debat verlamd geraakt

Cruciale politieke week Uit angst om hun solidariteit over het coronabeleid te doorbreken voeren politici lauw campagne. Maar stijgende maatschappelijke onvrede kan de verkiezingsrace volgende week zomaar openleggen.

In De stad der zienden, de roman van de Portugese schrijver José Saramago, zijn het de kiezers die hun geloof in het systeem verliezen. Ze komen wel opdagen, maar stemmen massaal blanco – het leidt tot paniek bij de politiek. Wie naar de campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen kijkt, ziet het omgekeerde: kiezers maken zich zorgen, maar politici lijken een campagne te voeren als een ritueel waar ze zelf amper in geloven.

In de peilingen verandert al tijden amper iets, de VVD ligt zo ver op kop dat een overwinning onvermijdelijk lijkt. Lijsttrekkers voeren een campagne zonder strijd: allemaal op hun eigen eiland, elkaar grotendeels negerend. Ze praten met BN’ers, met kiezers, met journalisten, maar niet met elkaar – alsof de onuitgesproken aanname is dat ze nauwelijks invloed meer hebben op de verkiezingsuitslag, alsof strijd er niet meer toe doet.

Wopke Hoekstra (CDA) en Jesse Klaver (GroenLinks) spraken deze week, los van elkaar, met vrouwenblad Glamour over de dagcrème die ze al dan niet gebruiken. Bij Ruud de Wild (NPO1) hebben lijsttrekkers vooral ‘persoonlijke’ gesprekken („Kook jij in een tajine, Jesse?”).

Mark Rutte (VVD) was op één dag te gast bij Koffietijd, ging in gesprek met het AD en hield ’s avonds een Q&A op Instagram, waarin hij onder meer een pleidooi hield tegen ananas op pizza. „Nederland splijt hier. Maar ik behoor absoluut, unequivocal, zonder discussie, ik ga er ook geen concessies aan doen, tot die groep die geen ananas op zijn pizza wil doen.”

Alsof Nederland niet midden in een crisis zit die ook door politici als de grootste sinds de Tweede Wereldoorlog wordt gezien. Alsof het idee dat een jaar geleden postvatte, van de pandemie als een grote ontwrichting waarna alles anders zou worden, alweer verlaten is. Alsof partijen berusten in de ogenschijnlijk onvermijdelijke winst van Mark Ruttes VVD.

Valt er wel wat te kiezen?

In Den Haag is het politieke debat, op een cruciaal moment in de campagne, verlamd geraakt. „Corona trekt een sluier over Den Haag”, klinkt het weleens. Profileren op andere onderwerpen zou moeilijk zijn. In campagneteams vrezen ze al sinds het najaar dat er voor andere ideeën geen ruimte zou zijn.

Maar verschillen tussen de partijen zijn er genoeg, blijkt uit de doorrekeningen die het CPB en PBL maandag presenteerden. De programma’s dóén ertoe: voor de belasting van het klimaat, voor de lasten voor bedrijven en burgers, voor het vergroten of verkleinen van de ongelijkheid. Maar partijen venten de ideologische verschillen amper uit, voeren amper ideologische strijd: alsof politiek, zoals de Belgische politicoloog Chantal Mouffe eens zei, „een keuze is tussen Pepsi en Coca-Cola”.

„Er gebeurt niets, omdat er niets gebeurt”, concludeerde onderzoeksbureau I&O Research in zijn jongste zetelpeiling, waarin opnieuw maar weinig verschuivingen te zien waren.

Misschien zijn de omstandigheden voor een ommekeer er volgende week wél. Dit weekend besluit het kabinet over verlenging van de avondklok en eventuele versoepelingen van andere coronamaatregelen. Woensdag, precies een week voor de verkiezingen, debatteert de Kamer over de coronabestrijding. Die voorspelbare dynamiek van Catshuisbijeenkomst, persconferentie en Kamerdebat verlamt Den Haag al bijna een jaar en heeft alle andere onderwerpen van de politieke agenda verdrukt.

In een ‘politiekere’ campagne willen FVD en D66 vluchtheuvel zijn voor ongeduldige kiezers

Maar dit keer komt dat debat op een moment dat maatschappelijke ongeduld en de onvrede steeds harder groeien, terwijl het vertrouwen in het kabinet daalt. Geen moment deze crisis was het vertrouwen in de kabinetsaanpak zo laag als deze week. Iets minder dan de helft vindt nog dat het kabinet de maatschappelijke belangen goed afweegt, blijkt uit langdurig RIVM-onderzoek.

Volgens I&O Research willen zes op de tien mensen méér versoepelingen. Ongeveer evenveel mensen steunen de kabinetsaanpak: eind januari was dat nog driekwart. Waar het draagvlak eerst afnam, omdat mensen de maatregelen niet zwaar genoeg vonden, verliest het kabinet nu steun omdat mensen de beperkingen te zwaar vinden.

Bovendien heeft de Toeslagenaffaire het vertrouwen van burgers in de overheid geraakt. Dat is met name voor de VVD risicovol. De campagne van die partij draait om continuïteit, net op het moment dat meer Nederlanders verandering lijken te willen.

Juist in tijden van crisis neigen mensen naar het nemen van meer risico, leert de prospect theoryvan de in de VVD-top veelgelezen psycholoog Daniel Kahneman. Vooral als ze al veel verloren hebben, of vrezen te verliezen, zoals hun onderneming of baan. Zoals in de coronacrisis, zou je kunnen denken.

Lees ook: Premier Rutte lijkt op verkiezingswinst af te stevenen, maar zijn positie is kwetsbaar

Ook voor andere partijen kan de komende week spannend worden. Versoepelingen of niet. Veel oppositiepartijen steunen het coronabeleid en hebben dat het afgelopen jaar steeds gedaan. Soms met tegenzin, maar de vrees dat een tegenstem kan leiden tot meer besmettingen weegt dan zwaarder. Nu de kabinetssteun een dieptepunt bereikt, kan dat het moment zijn voor partijen om een einde te maken aan de vanzelfsprekendheid waarmee ze nu al een jaar lang maatregelen steunen.

Dat kan de campagne komende week openbreken, als haakje om het te hebben over de weg naar vrijheid. Met name FVD en D66 profileren zich daarop. FVD door met een ‘vrijheidskaravaan’ door Nederland te rijden en een onmiddellijk einde aan de lockdown te eisen. D66 door te pleiten voor meer vrijheden voor gevaccineerden en negatief geteste mensen: lijsttrekker Sigrid Kaag stond daarin alleen tijdens het RTL-debat, zondag; in de loop van de week profileerde de partij er zich nadrukkelijk mee online.

Alle twee hopen te profiteren van een politiekere campagne rond coronaleiderschap: allebei als uitdager van de zittende macht én als vluchtheuvel voor ongeduldige kiezers.

De komende coronaweek kan de campagne op zijn kop zetten, als een ‘grijze zwaan’: een voorspelbare gebeurtenis die wellicht, maar niet noodzakelijkerwijs plaatsvindt. In de campagneteams vrezen ze vooral de ‘zwarte zwaan’, de ondenkbare, onvoorspelbare gebeurtenis met een enorme impact – zoals de komst van de Turkse minister naar Rotterdam vlak voor de verkiezingen van 2017. Het is wachten op wat de Britse premier Harold Macmillan ooit omschreef als „events, dear boy, events”.

Football news:

Spelers kunnen niet deelnemen aan de Euro en het WK als ze in de Super League spelen. UEFA President bevestigd
La Liga over de Super League: Dit is een egoïstische wens om de superrijken verder te verrijken. De vernietiging van het ecosysteem zal leiden tot het falen van deze clubs
Namens Juve en de ECA kan ik het idee van een Super League afwijzen. Hoe snel Gianni Agnelli veranderde zijn schoenen
Tottenham heeft Mourinho ontslagen. Nee, De Super League heeft er niets mee te maken
Minstens 2 clubs uit Frankrijk zullen elk jaar in de Super League spelen
Mesut Ozil: kinderen dromen van het winnen van de World Cup of de Champions League, niet een of andere Super League. Het plezier van grote wedstrijden is dat ze gebeuren een of twee keer per jaar
Disneyficatie van voetbal. Waar komt de Super League vandaan?