Netherlands

‘Oegandezen staan nu gelijk aan leugenaars’

‘Ik weet wat homofobie is. Ik heb het zelf gezien, zelf ervaren”, zegt Najib Kabuye, die in 2017 uit Oeganda vluchtte. „Nederland moet weten hoe belangrijk het is om mensen te beschermen. Mensen die uit verschrikkelijke gebieden komen.”

Kabuye reageert op een onderzoek van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) waar NRC over berichtte en dat onlangs naar de Tweede Kamer werd gestuurd. De IND vermoedt dat tientallen asielzoekers uit Oeganda onterecht verblijfspapieren hebben gekregen, omdat ze veinsden homoseksueel te zijn. Op homoseksualiteit staan in Oeganda zware straffen.

Het viel de IND op dat bijzonder veel Oegandese asielzoekers Nederland uitkozen als bestemming, in 2018 en 2019 meer dan enig ander EU-land. Tussen 2013 en 2019 deden ruim elfhonderd Oegandezen een asielaanvraag in Nederland, 80 procent omdat ze wegens homoseksualiteit vervolging zouden vrezen, schat de IND.

Opvallend was ook dat veel van hen met een visum naar Nederland waren gekomen. Mensensmokkelnetwerken zouden volgens het IND-onderzoek omgerekend 2.500 euro rekenen voor een ‘kant-en-klaarpakket’ aan documenten die nodig zijn voor bijvoorbeeld een studie- of werkvisum. Zij kunnen dan per vliegtuig naar Nederland reizen.

Via ‘klikbrieven’, waaronder enkele van Oegandese asielzoekers zelf, ontving de IND bovendien signalen dat de netwerken zouden helpen bij het verzinnen van overtuigende getuigenissen. Volgens de immigratiedienst vertoonden de ervaringen van asielzoekers opvallend veel overeenkomsten.

De IND-werkgroep die in 2018 werd opgericht om de fraude te onderzoeken, screende alle dossiers van Oegandezen die tussen 2014 en 2017 een asielaanvraag deden met lhbt-motief en vervolgens verblijfspapieren kregen – degenen die inmiddels waren genaturaliseerd niet meegerekend. Dat waren er 253.

In 36 gevallen wil de IND nu de verblijfsvergunning intrekken. Dat is nog maar in één geval gelukt. Een tegenvallend resultaat, vindt staatssecretaris Ankie Broekers-Knol (Migratie, VVD), die daarom een nieuw onderzoek aankondigde naar de ‘intrekkingsgronden’.

Het nieuws sloeg in als een bom binnen de Oegandese lhbt-gemeenschap, zegt Sam Sejjemba (30), die lhbt-vluchtelingen vertegenwoordigt bij de vluchtelingenorganisaties Rainbow Nijmegen en Rainbow Den Haag. Volgens Sejjemba zijn veel asielzoekers bang geworden door het IND-onderzoek. „Een advocaat zei tegen een van hen: ‘Hoe weet ik of ik je kan geloven?’”

Vier gevluchte Oegandezen, Najib Kabuye, Sam Sejjemba, Mutebi Swaleh Rajab, en Saphina doen mee aan een gesprek in een gesloten restaurant in Nijmegen. Geen van hen zegt een bericht te hebben gekregen van de IND dat hun verblijfsvergunning niet meer zeker is. In het geval van Sam Sejjemba kan dat ook niet: hij kwam in 2013 naar Nederland en heeft inmiddels een Nederlands paspoort. Najib Kabuye (33), met een verblijfsvergunning voor vijf jaar, lijkt ook weinig te vrezen te hebben: hij is een bekende lhbt-activist in Oeganda. Nadat Kabuye in 2016 in elkaar was geslagen en met een gebroken kaak naar het ziekenhuis was gebracht, verscheen een nieuwsbericht daarover op een lokale lhbt-site. Saphina (33) kent hij uit het activistencircuit. Zij gaf voorlichting over seksuele gezondheid bij vrouwenrechtenorganisatie Farug zonder dat haar ex-man dat wist. Saphina, die net voor onbepaalde tijd een verblijfsvergunning heeft gekregen, wil haar foto en achternaam niet in de media omdat ze met vluchtelingen werkt van wie ze niet zeker weet of die haar homoseksualiteit accepteren.

Mutebi Swaleh Rajab (30) valt buiten het onderzoek van de IND; hij heeft geen papieren. Al drie keer werd zijn asielverzoek afgewezen, omdat de IND niet gelooft dat hij homo is. Hij deed z’n tweede poging, zegt hij, toen de man met wie hij een relatie heeft wel verblijfspapieren kreeg. „Als ze hem geloven, dan moeten ze mij ook geloven. Hij is homo, ik ben homo.” Hij kreeg een tweede gesprek, maar de IND’er vroeg volgens hem niet opnieuw naar zijn homoseksualiteit. „Ze vroegen alleen: ‘Waarom moeten we je nu wel geloven?’” De volgende dag kreeg hij opnieuw een afwijzing.

De derde keer zag hij kans toen de IND zijn werkwijze veranderde. Sinds 2018 tellen ‘westerse’ elementen van homoseksualiteit, zoals een ‘interne worsteling’, minder zwaar mee in de beoordeling of het verhaal van de aanvrager authentiek is.

Maar dat betekent niet dat het beleid soepeler is geworden: sinds 2018 behandelen alleen ervaren IND’ers Oegandese lhbt-zaken, die extra letten op fraude. Kreeg in 2015 nog de helft van de Oegandezen een verblijfsvergunning, in 2018 was dat nog niet een derde.

„Oegandezen staan nu gelijk aan leugenaars”, zegt Swaleh Rajab. „Dat is een groot probleem. Bij mijn tweede gesprek zei de vrouw van de IND: ‘Je moet wel meewerken, anders geef ik je een negatief besluit’. Ik ben bij voorbaat al verdacht.”

Ze ontkennen niet dat landgenoten fraude plegen. „Ik keur mensen af die het lhbt-label gebruiken om papieren te krijgen”, zegt Saphina. „Maar nu verliezen we het doel van asiel uit het oog: bescherming. Beter laten ze één leugenaar binnen dan dat ze iemand die de waarheid spreekt, afwijzen.”

„Voor sommigen is homofobie alleen maar een verhaal om het land in te komen, maar voor mij en anderen is het een geleefde werkelijkheid”, zegt Najib Kabuye. In het opvanghuis waar Kabuye woonde, overleed een jongen aan aids omdat het ziekenhuis hem vanwege zijn homoseksualiteit geen medicijnen wilde geven. „Zo wilden we niet sterven”, zegt Kabuye. Hij besloot met twee vrienden stichting Youth on Rock op te richten om de medicijnen maar zelf te regelen.

Oeganda, een land met een overwegend christelijke bevolking en een moslimminderheid, wilde in 2014 levenslange gevangenisstraf invoeren voor het praktiseren van homoseksualiteit, en in 2019 zelfs de doodstraf. Dat ging beide keren niet door, maar nog steeds gelden jarenlange celstraffen. Tot een rechtszaak komt het echter niet gauw. Eerder worden homo’s in Oeganda verstoten door familie, op straat aangevallen of vermoord. Medische hulp wordt hun ontzegd. Swaleh Rajab zegt dat hij slachtoffer is geweest van een massale aanval op een club waar veel homo’s kwamen. Sam Sejjemba’s broer zou zijn overgoten met zuur, omdat de aanvallers hem voor Sam aanzagen.

Maar hoe bewijs je dat iemand homo is? Sinds 2018 mogen IND’ers niet meer vragen naar het ‘bewustwordingsproces’ en de ‘zelfacceptatie’ van lhbt-vluchtelingen. Dat zou een te westerse benadering zijn van iemands homoseksuele gevoelsleven. Sindsdien is het ‘authentieke, persoonlijke verhaal’ belangrijker. In de Oegandese dossiers kwam de IND achteraf echter opvallend veel overeenkomsten tegen.

Hoe ‘bewijs’ je of iemand homo is?

Dat is niet zo gek, vindt asieladvocaat Erik Hagenaars, die regelmatig lhbt-asielzoekers uit Oeganda bijstaat. „Het is nu eenmaal zo dat veel jongens naar een kostschool gaan. Dat zijn jongensscholen waar ze slapen in stapelbedden, met een gordijntje ervoor.” Swaleh Rajab en Kabuye vertellen allebei te zijn betrapt met een jongen en vervolgens het huis uit te zijn gezet; families wonen vaak samen in één huis. Ook gedwongen huwelijken en knokploegen in clubs met veel homobezoekers komen vaak voor, zeggen de Oegandezen.

Het is bovendien de vraag hoeveel reflectie een IND’er kan verwachten van een asielzoeker, zegt Hagenaars. „Ze zijn vaak niet opgeleid en weten niet goed hoe ze moeten praten over hun gevoelsleven.”

In principe vraagt een IND’er niet expliciet naar seksuele handelingen. Maar toen Saphina desgevraagd vertelde waarom ze vrouwen leuk vond, zei de IND’er: „Zo kan ik ook m’n vriendinnen beschrijven”, zegt Saphina. „Dus toen werd ik gedwongen over mijn seksleven te praten. Nu ben ik best open, maar in Oeganda praten we amper over relaties of seksualiteit.”

Een woordvoerder van staatssecretaris Broekers-Knol laat weten dat IND-medewerkers worden onderwezen in de culturele achtergrond van asielzoekers. Ze leggen uit waarom het belangrijk is om zo volledig mogelijk antwoord te geven op persoonlijke vragen, aldus de woordvoerder, en houden onder meer rekening met het opleidingsniveau.

Ze zouden ook meer rekening moeten houden met chantage, „diepgeworteld” in de Oegandese cultuur, volgens Saphina. De IND moet daarom de ‘klikbrieven’ van andere asielzoekers niet te serieus nemen, zegt ze. Mutebi Swaleh Rajab zegt meermaals te hebben meegemaakt dat een medebewoner van een azc tegen het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) over hem zei dat hij geen homo was toen hij geen seks met die persoon wilde. „Ze vatten dat persoonlijk op.”

Lees ook dit opiniestuk: Oegandese ‘nep-homo’s’ hebben we aan het Nederlandse beleid te danken

Hij is bang dat het COA dat soort roddels doorgeeft aan de IND. Volgens de woordvoerder van Broekers-Knol draagt het COA „relevante informatie” aan bij de IND en wordt die informatie ook gebruikt bij de beoordeling van een aanvraag. De IND mag immers „signalen van derden” gebruiken om te beoordelen of een lhbt-motief geloofwaardig is. „Bij het delen van de informatie houdt het COA noodzakelijkheid en proportionaliteit in acht.”

Najib Kabuye maakt zich zorgen om de privacy van de asielzoekers in het onderzoek. „Gaan ze camera’s ophangen, bankrekeningen checken?” In Oeganda vond hij eens een opnameapparaat in zijn huis. Die angst is ongegrond volgens het IND-onderzoek, dat zich alleen zou baseren op „open internetbronnen, social media en dossieronderzoek”.

„Hoe kunnen de Nederlanders ons nog vertrouwen?”, zegt Sam Sejjemba. „We kunnen nu niet meer zeggen dat we uit Oeganda komen.” Hij zegt nu regelmatig dat hij uit Kenia komt. „Toen ik hier 2,5 jaar statusloos was, ben ik veel geholpen door Nederlanders. Zouden ze dat nu weer doen?”

Football news:

Bruno haalde in 2020 4 Player of the Month awards op. Ronaldo, Henry en Lampard hadden hetzelfde nummer-maar voor een carrière in de Premier League
Lev - de beste coach van het decennium in de nationale ploegen, Deschamps-2nd, Shevchenko-17e (IFFHS)
Hoofd van de Premier League: we vragen spelers niet te knuffelen en hun gedrag te veranderen
Milan had de middenvelder Torino Meite tot het einde van het seizoen gehuurd met de optie om Torino Salio Meite te kopen. De Rossoneri hebben de 26-jarige Fransman tot het einde van het seizoen ingehuurd met het recht om uit te kopen
Ramos speelde op pijnstillers met atletische als gevolg van knieproblemen
De presidentsverkiezingen van Barcelona zullen op vrijdag 7 maart plaatsvinden. De waarnemend President van Barcelona, Carles Tuskets, heeft een bijeenkomst georganiseerd. Het werd bijgewoond door drie kandidaten voor het presidentschap van de club: Joan Laporta, Victor Font en Tony Freixa. Op 7 maart waren voorbereidende verkiezingen gepland. Tijdens de bijeenkomst analyseerden we verschillende voorstellen, maar stopten op deze datum. Alles zal afhangen van de situatie met de pandemie. Eerder werd bekend dat de verkiezing van de president van Barcelona niet zal plaatsvinden op 24 januari, zoals oorspronkelijk gepland. De Catalaanse regering deelde de club mee dat vanwege de huidige anti-coronavirus beperkingen, een aanzienlijk deel van de potentiële stemgerechtigde deelnemers niet zal kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Er zijn nog drie kandidaten over in de presidentiële race van Barca (nog een die in tranen uitbarstte). Hier zijn hun programma ' s en plannen voor Messi
Sir Alex Ferguson: gelukkig was ik met pensioen toen ik Liverpool in de afgelopen twee jaar zag spelen ( ' ) voormalige Manchester United manager Alex Ferguson deelde zijn mening over de prestaties van Liverpool in de afgelopen seizoenen. Gelukkig heb ik mijn carrière al beëindigd toen ik Liverpool de afgelopen twee jaar zag spelen, zei Ferguson. Vergeet niet dat Liverpool in 2020 voor het eerst in 30 jaar het Engelse kampioenschap won. Ferguson coachte Manchester United vanaf 1986-2013