Netherlands

Mijnwerkershuizen in Hoensbroek wacht sloophamer

Hoensbroek De voorgenomen afbraak van de oude arbeidersbuurt Slakhorst in het Limburgse Hoensbroek stuit op verzet.

Tegen de ramen geplakte foto’s met gordijnen en interieurs moeten bij de leegstaande huizen de suggestie van bewoning wekken. Twee derde van de 169 woningen in de voormalige mijnwerkerskolonie de Slakhorst in Hoensbroek (gemeente Heerlen), zijn de laatste jaren ‘onthuurd’. In sommige huizen wonen nog mensen antikraak, op voorwaarde dat ze direct vertrekken als corporatie Woonpunt dat wil. De buurt, vroeger niet ver weg van de allang gesloopte staatsmijn Emma, oogt een beetje afgeleefd.

Woonpunt wil de vanaf 1913 opgeleverde sociale huurwoningen slopen en vervangen door nieuwe. Nieuwbouw is volgens Woonpunt goedkoper dan renovatie. Maar de plannen stuiten op verzet. Martin van der Weerden, voorzitter van de kring Parkstad Limburg van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, vindt de sloop onacceptabel. Met nog acht historische en erfgoedclubs is protest aangetekend. Er werden ook 350 handtekeningen opgehaald. „In deze regio is na de mijnsluiting al zo veel platgegooid”, zegt Van der Weerden. „Mijnschachten, bedrijfsgebouwen, woonbuurten, het leek wel alsof alle sporen snel moesten worden uitgewist. In de mijngebieden in aangrenzend België en Duitsland is veel meer bewaard gebleven.”

De boog voor de wijk Slakhorst was onhandig voor brandweer en vuilniswagens. Foto Collectie Rijckheyt

‘De 1ste Stap’, stond bij oplevering in 1913 op een bakstenen boog boven een van de straten in de Slakhorst. De directies van de sterk groeiende steenkolenmijnen in Zuid-Limburg bouwden in de jaren erna af en toe wat huizen bij voor hun personeel. De meeste mijnwerkers woonden in die tijd nog provisorisch op kamertjes en in pensions. Volgens Van der Weerden wilde de katholieke kerk drankzucht en criminaliteit als in het negentiende-eeuwse Engeland voorkomen. Ook leefde er angst voor ‘Waalse toestanden’, waar de socialisten behoorlijk vat hadden gekregen op de mijnwerkers.

Lees ook: Het tuindorp, een arbeidersparadijs

Daarom kwam er een woningcorporatie, Ons Limburg. „De 1ste Stap was het eerste project: fatsoenlijke huizen voor mijnwerkers met grote tuinen om zelf groente te verbouwen. Bind de arbeider aan de grond en hij zal niet in opstand komen, was de achterliggende gedachte.” Water moest bij pompen centraal in de wijk worden gehaald. De hoogste vertegenwoordiger van de kerk in Nederland, kardinaal Van Rossum kwam naar Hoensbroek voor de opening. „In de decennia die volgden diende de wijk als voorbeeld voor meer dan honderd wijken elders in het land. In het revolutiejaar 1917 is koningin Wilhelmina nog persoonlijk komen kijken hoe hier de mijnwerkers werden gehuisvest.”

Het „meest bizarre argument” dat Van der Weerden hoorde vóór de sloop van Slakhorst kwam van iemand van Woonpunts klankbordgroep van huurders. Diegene zei dat de buurt „onderdeel is geweest van een onderdrukkingsmodel”. Van der Weerden: „Als je al in dat soort redeneringen meegaat, moet je ook alle kastelen en piramides platgooien.”

Veel van Slakhorsts schoonheid ging in de loop der jaren verloren. De bakstenen boog zat de brandweer en de vuilniswagens in de weg. De luiken aan de kozijnen kostten te veel in het onderhoud. Aan vrijwel elke woning werden na aansluiting op de waterleiding badkamers en toiletten gebouwd. Omhegde voortuinen maakten plaats voor grind. De ruime achtertuinen veranderden in een woud aan schuttingen. „Toch zijn er nog steeds mooie details zichtbaar”, vindt Van der Weerden. Hij wijst op tegeltableaus in het metselwerk en een klein torentje op een twee-onder-een-kapwoning. Zoiets zat tot die tijd alleen op voorname gebouwen. Hier op de woningen van gewone arbeiders. Dat vond architect Jan Stuyt (1868-1934) passen bij de verheffing van de lagere klassen.”

Volgens John Hart, sinds 28 jaar buurtbewoner, wonen mensen graag in de volgens de tuindorpgedachte aangelegde wijk. Sloop vindt Hart onbestaanbaar. „Maar er is door het weinig transparant handelende Woonpunt bewust op aangestuurd.”

De achtertuinen werden een woud van schuttingen. Foto Chris Keulen

„Paleizen bouwen kan iedereen”, zegt Wim Hazeu, bestuurder bij corporatie Woonpunt op zijn kantoor in Maastricht. „Maar in ons geval is betaalbaarheid leidend. Huizen moeten kunnen worden verhuurd voor 600 à 650 euro per maand.” Woonpunt denkt sinds 2010 na over de toekomst van de buurt Slakhorst. Volgens Hazeu is serieus gekeken naar de mogelijkheid naar het opknappen en moderniseren van de 169 woningen in het wijkje, maar dit bleek „financieel niet haalbaar. Wooncomfort en isolatie zijn niet van deze tijd. Maar het kostbaarste probleem vormen de door vocht aangetaste funderingen. Opknappen en aanpassen is daardoor duurder. In totaal gaat het twintig miljoen euro meer kosten dan nieuwbouw.” Het zou Hazeu best wat waard zijn om een stuk eigen corporatiegeschiedenis te behouden, maar het bedrag is simpelweg te hoog.

De vraag ‘wat nu?’ ligt vaker ter tafel bij corporaties. In de Maastrichtse wijk Boschpoort werden 57 huizen uit de jaren dertig van de vorige eeuw omgebouwd tot 31 grotere woningen. In de wijk Trichterveld werden noodwoningen van net na de bevrijding gesloopt en groter en moderner herbouwd.

Lees ook: Wat blijft van de mijnen, vijftig jaar na de sluiting?

Een eerste nieuwbouwplan lijkt inmiddels van tafel. Hazeu: „Bewoners die we het voorlegden, reageerden enthousiast, maar de historische verwijzingen waren een beetje cryptisch (onder meer de terugkeer van de stenen boog en houten luiken). Inmiddels liggen er mede naar aanleiding van de weerstand twee duurdere, nieuwe ontwerpen die meer recht doen aan het oorspronkelijke ontwerp. Misschien kunnen we ook nog een heel klein deel van de bestaande bebouwing laten staan. We hopen rond de zomer genoeg draagvlak te hebben voor een definitief besluit.”

Van der Weerden zegt dat de historiserende aanpak leidt tot „een soort Fantasialand” en hoopt sloop alsnog te voorkomen.

Football news:

Smertin herinnert zich Euro 2004: hij vocht bijna in de gewrichten, verdedigde tegen de jonge Cristiano en begreep de opwinding van de brug
We zouden geen football snobs moeten zijn. In wedstrijden met topteams is diversiteit belangrijk
Leonid Slutsky: ik ben er nog steeds zeker van dat het Finse nationale team de outsider van onze groep is. Ze hadden veel geluk tegen Denemarken
Ik ben geen racist. Arnautovic verontschuldigde zich voor het beledigen van de speelsters van het nationale team van Noord-Macedonië
Gary Lineker: Mbappe is een ster van wereldklasse, hij zal Ronaldo vervangen, maar Messi niet. Leo doet dingen die anderen niet in staat zijn
De Spaanse fan gaat al sinds 1979 naar de wedstrijden van het nationale team. Hij kwam naar de Euro met de beroemde drum (hij zou het hebben verloren tijdens de lockdown)
Ronaldo verwijderde de gesponsorde Coca-Cola op een persconferentie. Cristiano is sterk tegen suiker-maakt er zelfs geen reclame voor