logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo
star Bookmark: Tag Tag Tag Tag Tag
Netherlands

Meerderheid VVD- en CDA-burgemeesters wil vuurwerkverbod

Wie is er nog níét voor een strenger vuurwerkbeleid? Sinds deze jaarwisseling, die opnieuw grimmiger was dan de vorige, groeit het draagvlak hiervoor. Zelfs binnen VVD en CDA, de regeringspartijen die de afgelopen jaren tegen waren. Dinsdag kondigde Rotterdam als eerste grote stad aan dat er voortaan een vuurwerkverbod komt. Mét steun van de lokale VVD.

Vrijdag komt het kabinet voor het eerst bijeen na Kerst en de ministers bezinnen zich op maatregelen. VVD-burgemeesters van grote steden als Utrecht en Den Haag riepen hun partij al op om het verzet te staken. De jongerenorganisaties van CDA en VVD eisten deze week daadkracht. Maar hoe breed worden die geluiden gedeeld? NRC benaderde een representatieve groep van tachtig burgemeesters van CDA- en VVD-huize en las tientallen nieuwjaarstoespraken om te kijken wat lokale politici verwachten van Den Haag. Het overheersende gevoel: er is een grens bereikt. Van de 55 burgemeesters die reageerden, willen er 39 een aangescherpt verbod op vuurwerk.

„Ik ben nooit voor een verbod geweest, maar dit kan niet meer”, zegt René Verhulst, CDA-burgemeester van Ede. „Ik dacht: met vuurwerkvrije zones en een appèl op verantwoordelijkheid komt het wel goed. We hebben alles volgens het boekje gedaan: vuurwerkbrillen, preventie op scholen. Maar dit jaar zijn hulpdiensten voor het eerst bestookt door 12-, 13-, 14-jarigen.”

Cor Lamers (CDA), burgemeester van Schiedam, deze week in zijn nieuwjaarstoespraak: „Het is geen feestje meer. Het is een uit de hand gelopen evenement waar in een normale situatie geen vergunning voor zou worden verleend.” Op zijn speech volgde „laaiend applaus”, zegt hij. „Nooit eerder meegemaakt. De tolerantie is aan het verschuiven en daar kan het CDA de ogen niet voor sluiten.”

VVD-burgemeester Rob Bats van Steenwijkerland wil siervuurwerk behouden, maar knalvuurwerk en vuurpijlen mogen in de ban. „Branden, brandwonden, kapotte ogen… ik doe een oproep aan partijgenoten: maak hier geen halszaak van. Luister naar partijgenoten die dichtbij de mensen staan, die verantwoordelijkheid hebben voor hulpdiensten.”

Hij voelt zich „niet zo snel onder druk gezet”, schreef VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff deze week op Facebook naar aanleiding van de opgelaaide discussie. In „verbieden die hap” ziet hij niet zo veel. Dijkhoff wil „grondig nadenken over de juiste balans”. Partijgenoot Arjen Gerritsen, burgemeester van Almelo, begrijpt dat niet. „Ik vind eerlijk gezegd dat er genoeg afwegingen langs zijn gekomen. Ik ben nu wel toe aan een conclusie.” Dennis Straat, VVD-burgemeester van Landsmeer: „Het besef moet er zijn, ook bij mijn partij, dat het genoeg is geweest. Dus niet alleen maar verzuchten dat er beter gehandhaafd moet worden en dat vuurwerk zo’n mooie traditie is.”

De burgemeester van Sliedrecht, CDA’er Bart van Hemmen, was op Oudejaarsdag een middag op pad met de handhavers toen een melding binnenkwam over een ‘zeer overlastgevende groep’ van een man of vijftien met ‘nitraten’. Dat, zegt Van Hemmen, wilde hij weleens zien. „Toen ze ons zagen, riepen ze ‘handhaving!’, pakten hun cobra’s tevoorschijn, gooiden die in onze richting en stoven weg. Misschien naïef, maar ik wilde kijken of ik met die jongens in contact kon komen. Dus ik erop af. En ineens zie ik een ‘salute shell’ op me af rollen. Dat is een bal van ongeveer tien centimeter doorsnee die je normaal in een buis doet, maar die je dus ook los kunt gooien. Die ontplofte op een meter of tien voor mij. Het vuurwerk kwam tegen mijn gezicht en kleren aan.”

Van Hemmen was geshockeerd. Hij besloot het filmpje dat hij maakte op internet te plaatsen. En toen kwamen de verhalen pas echt los. „Over groepen jongeren die elkaar hebben bestookt met vuurwerk. Maar niet alleen jongeren hè. Ik hoorde ook dat oudere mannen, veertigers en vijftigers, nitraten gooiden naar moeders met jonge kinderen die voorbij fietsten. Kennelijk hebben mensen met Oud en Nieuw de behoefte om even wetteloos te zijn.”

In december 2017 concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) dat een verbod, in ieder geval van knalvuurwerk en vuurpijlen, bittere noodzaak is. Het jaar daarop besloot de coalitie, VVD en CDA voorop, dat advies grotendeels naast zich neer te leggen. Gemeenten kregen wel de mogelijkheid om zelf meer te doen: een lokaal vuurwerkverbod, vuurwerkvrije zones. Veel burgemeesters zijn daar kritisch over. Han ter Heegde, VVD-bestuurder in Gooise Meren, ziet een „waterbedeffect”. „In de ene wijk mag het niet, dus hup, dan gaan we naar een andere wijk.” Wouter Kolff, VVD-burgemeester van Dordrecht, sprak woensdag op Twitter de vrees uit dat verboden in grote steden – na Rotterdam zijn ook Amsterdam en Eindhoven overstag – tot een verplaatsing van het vuurwerk naar omliggende gemeenten zullen leiden.

Gemeenten, blijkt uit de rondgang, proberen van alles om helse toestanden voor te blijven: potentiële lastpakken monitoren, vuurwerkvrije zones, subsidies voor buurtfeestjes, om verveling en baldadig gedrag te voorkomen. Gorinchem gebruikte dit jaar voor het eerst een vuurwerkdetectiesysteem, à 21.000 euro. Volgens burgemeester Reinie Melissant-Briene (CDA) registreert het tot „op een halve meter nauwkeurig waar en wanneer er geknald is en of er sprake is van illegaal vuurwerk”, met behulp van sensoren in de stad. Zo konden in ieder geval zes daders worden getraceerd. Maar de burgemeester vindt een verbod op knalvuurwerk nog steeds broodnodig.

De „achilleshiel” van het vuurwerkbeleid is handhaving, zegt Melissant-Briene in koor met menige andere burgemeester. In Nijmegen werd fors geïnvesteerd in het bezighouden en controleren van probleemjongeren. „Maar dat kost heel veel capaciteit en dan heb je nog altijd ruim veertig branden”, zegt burgemeester Hubert Bruls (CDA). Vijf jaar geleden dacht hij nog: het is maar één keer per jaar. Nu wil Bruls een totaalverbod. „Landelijk, anders krijg je discussie in welke zone het nu wel en niet mag.”

Ondanks de ‘salute shell’ voor z’n voeten, is Van Hemmen daar niet voor. De Sliedrechtse burgemeester twijfelt zelfs of meer vuurwerk als illegaal moet worden bestempeld. „Er zijn allemaal valide argumenten, maar als je denkt dat daarmee de overlast voorbij is – lariekoek!” Hij wil instrumenten krijgen „waar écht dreiging van uitgaat”. „Toen in Sliedrecht een jochie van dertien werd opgepakt, was zijn eerste reactie: ‘Krijg ik nu een strafblad?’ Dáár zijn ze bang voor. Nu krijgen de overlastgevers misschien een boete van 400 euro, die ze delen met hun vriendjes. Ze betalen allemaal drie tientjes en hebben de grootste lol.”

Maar ook Van Hemmen ziet capaciteit als de zwakke schakel. Dat zijn eigen CDA erop hamert dat er beter op illegaal vuurwerk moet worden gehandhaafd, gaat er bij hem niet in. „Hoe dan?!” Op Oudejaarsdag reed er in Sliedrecht één politieauto rond, zegt hij, die ook nog moest worden gedeeld met Papendrecht. „Die twee agenten, mannen op leeftijd, moeten het dan opnemen tegen vijftien tot twintig jonge gasten.”

„Ik zie agenten tegen persoonlijke grenzen aanlopen”, zegt ook de VVD-burgemeester van Heusden, Willemijn van Hees. Ook in Goirle hebben eenheden zich deze jaarwisseling „het snot voor de ogen gereden”, aldus burgemeester Mark van Stappershoef (CDA). Agenten vertelden hem over loslopende kinderen met cobra’s in hun rugzak. „Dat zijn gewoon granaten, als daar een vonkje bij komt klapt zo’n kind uit elkaar.” Wáár, zeggen de bestuurders vaak, zijn de ouders?

Burgemeesters die vuurwerkvrije zones hebben ingesteld, vragen burgers vaak die zelf te controleren. „Wij leveren wel de bordjes”, zegt Kees van Rooij, de CDA-burgemeester van Meierijstad.

Veel burgemeesters die niet willen praten, zeggen dat ze eerst het debat in de gemeenteraad hierover willen voeren of burgers willen raadplegen. In Limburg bleven ook veel deuren dicht, de burgemeesters willen daar eerst een gezamenlijk standpunt bepalen, maar volgens die van Maastricht, Annemarie Penn-te Strake, is de vuurwerkproblematiek in die provincie „niet urgent”.

Maar verder geeft de rondgang een eenduidig beeld: het moet allemaal strenger. Een ruime meerderheid is voor een deelverbod van gevaarlijk vuurwerk, zoals vuurpijlen en knalvuurwerk. Froukje de Jonge, de CDA-burgemeester van Stadskanaal, zegt ‘ziek’ te zijn van de discussie. „Ik ben dol op vuurwerk, ermee opgegroeid, er is nog nooit wat gebeurd.” Ook in haar eigen gemeente was het heel rustig, de brandweer was zelfs „teleurgesteld”, zegt De Jonge. Maar ook zij zegt een deelverbod te steunen. „Als de politie zegt dat zoiets enorm helpt, dan luister ik.”

Voor een totaalverbod is minder animo: voor- en tegenstanders houden elkaar hier in evenwicht. Onder de voorstanders zitten ook burgemeesters die kunnen terugkijken op een rustige jaarwisseling, zoals die van Heeze-Leende, Paul Verhoeven. De VVD’er noemt een totaalverbod „de enige logische conclusie” gezien het leed en de overlast. CDA-collega Arco Hofland van Rijssen-Holten: „Oud en Nieuw heeft inmiddels iets weg van Russisch roulette. Raak ik gewond? Hoe ernstig? Wie overlijdt er? Dat spel moet maar afgelopen zijn.” Lex Roolvink, burgemeester van Grave. „Ik hoop dat ze een keer ballen tonen, ook mijn eigen VVD. Ik weet niet wat het economisch effect is van een verbod. Ik denk dan: jammer dan. Als we tegen roken campagne voeren, denken we ook niet zo.”

Burgemeester Cornelis Visser van Katwijk (CDA) is tegen een totaalverbod omdat de „pyrofreaks” uit zijn gemeente dan geen consumentenvuurwerk meer mogen afsteken. Vroeger staken deze mannen („de harde kern van onze voetbalclubs”) hun vuurwerk af in het oude dorpshart. „Dat was niet zo verstandig.” Nu staan ze langs het kanaal, de pyrofreaks aan de ene kant, de inwoners aan de andere kant. „Heel Katwijk loopt ervoor uit. Beide groepen krijgen een kleine subsidie. Het zou jammer zijn als dit niet meer mag.”

Jeroen Gebben, VVD-burgemeester van Tytsjerksteradiel, wil alleen knalvuurwerk verbieden. „Ik las in de krant dat 80 procent van het letsel wordt veroorzaakt door legaal knalvuurwerk, dus dat zou al enorm schelen. En dan de luchtvervuiling: we hebben het steeds over PAS en PFAS, maar ondertussen schieten we al dat vuurwerk de lucht in. Ik sta daar versteld van.”

Zal een verbod werken? Misschien niet meteen, zegt burgemeester Mark Slinkman (CDA) van Berg en Dal. Zeker de eerste jaren zal het forse handhaving vereisen. „Maar we zetten dan wel de eerste stappen richting het nieuwe normaal. Ik kijk al uit naar een aflevering van Andere Tijden, waarbij we ons kunnen verbazen dat het in Nederland ooit volkomen normaal was dat jongetjes met nitraatbommen over straat liepen en oogartsen verwoeste ogen verwijderden alsof ze in een fronthospitaal werkten.”

De interviews voor dit artikel zijn gedaan door Stéphane Alonso, Pim van den Dool, Claudia Kammer, Titia Ketelaar, Wouter van Loon, Barbara Rijlaarsdam, Rik Rutten, Marike Stellinga, Guus Valk, Jos Verlaan en Philip de Witt Wijnen. Data: Wouter van Loon.

Themes
ICO