Netherlands

Herkenbare fouten rond Nederlands bombardement Hawija

Luchtaanval Irak Nederland werkte met ondeugdelijke informatie van bondgenoot VS en kon de aangeboden inlichtingen niet goed verifiëren.

Oude fouten en klassieke patronen bij het ten strijde trekken tegen Islamitische Staat (IS) in 2014. Leidend tot fatale vergissingen, zoals bij de aanval op een bommenfabriek van IS in Hawija in Irak in 2015. Dat was de teneur van de reacties in de media onder defensie-experts, dit weekend, op de reconstructie van NRC van de voorbereidingen van het bombardement.

Nederland werkte met ondeugdelijke informatie van bondgenoot VS. Defensie had geen mensen, middelen en posities om de aangeboden inlichtingen goed te kunnen verifiëren. Mede daardoor veroorzaakte Nederland bij de uitschakeling van de bommenfabriek een van de grootste bloedbaden in de luchtoorlog tegen IS (ten minste zeventig burgerslachtoffers, meer dan honderd gewonden).

Lees ook: Hoe Nederland met ondeugdelijke informatie de strijd met IS aanging

Deskundigen als Danny Pronk (denktank Clingendael) herkennen in de reconstructie patronen die opdoken bij onderzoek naar eerdere drama’s, zoals Srebrenica en de inval in Irak. Zo twitterde oud-minister Jan Pronk zaterdag: „Parallellen met Srebrenica 1995 en Irak 2003: het besluit om zwaar te leunen op de informatie van bondgenoten en weinig eigen middelen en personeel (eigen verkenningsmiddelen, liaisons) in te brengen waarmee de geboden informatie kon worden geverifieerd.”

Militair historicus Christ Klep schrok in eerste instantie toen hij het verhaal las, vertelde hij zaterdag tegen het Brabants Dagblad. Gevraagd naar een toelichting, zegt hij: „Ik vond het onthutsend te zien hoe weinig mensen we kennelijk hadden op belangrijke plaatsen om toezicht te kunnen houden op de inlichtingenstroom. Ik wist dat het moeilijk zou worden om de belofte van toenmalig minister Hennis – een zorgvuldig verlopend proces – waar te maken, gezien alle bezuinigingen op Defensie. Maar dat er zo weinig van terecht kwam, verbaasde mij wel.”

Defensie had tot ver in 2015 geen eigen mensen in Koeweit, zo bleek, die meekeken bij de voorbereidingen van bombardementen. Ook in Doha, Qatar, waar de luchtoorlog werd gecoördineerd, was de Nederlandse aanwezigheid gering: maximaal vijf mensen, die vooral andere dingen deden.

Nadat de eerste schrik was weggeëbd, begon ook historicus in Klep bepaalde patronen te herkennen. „Wat zich elke keer herhaalt, is dat we twee onverenigbare grootheden met alle geweld met elkaar willen combineren. Aan de ene kant gaan we een oorlog moreel hooggestemd en legalistisch in; zeggen we dat we voor een goed doel gaan, ons keurig aan de regels houden en dat we goed samenwerken in een coalitie. We geloven in een nette, schone oorlog met superieure wapens. Vervolgens reageren we uiterst verbaasd als coalitiegenoten zich soms anders gedragen en dat precieze wapens toch geen burgerslachtoffers kunnen voorkomen.”

Eenmaal ruw ontwaakt uit de zoete droom van internationaal recht, moreel hoogstaand handelen en superieure wapentechnologie, kijken we niet naar onszelf. Nederland is dan vooral heel erg teleurgesteld in anderen, zegt Klep. „We roepen dan voortdurend dat we zijn gepiepeld. Door de grote landen, zoals bij Srebrenica die ons niet te hulp schoten bij de verdediging van de moslimenclave. Door de VS, die met verkeerd inlichtingenmateriaal kwamen over de zogeheten massavernietigingswapens van Saddam Hussein in 2003.”

En in het geval van Hawija toonden minister Bijleveld (Defensie, CDA) en een flink deel van de Tweede Kamer zich boos en verdrietig over de VS. Die hadden aan NRC en NOS stukken verstrekt, waaruit bleek dat Amerikaanse analisten belangrijke fouten hadden gemaakt bij de voorbereiding van het bombardement op Hawija. De analisten hadden te weinig gekeken naar het risico dat ontploffing van de grote bommenvoorraden voor de omgeving kon betekenen.

Kan Nederland aan de geschiedenis ontsnappen? Oud-luchtmachtofficier Peter Wijninga is er van overtuigd dat Nederland van zijn fouten kan leren, en bij een volgende missie beter kan opereren. „We moeten een volgende keer veel hogere eisen stellen aan eventuele deelname aan een missie”, zegt de expert, verbonden aan het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. „Dat betekent dat we, zoals de Fransen in de strijd tegen IS, sleutelposten zouden moeten opeisen in het inlichtingenproces en bij de voorbereidingen van bombardementen.”

Lees ook een ooggetuigeverslag van het bombardement

Daarvoor moet Nederland wel iets te bieden hebben. „Dat hadden we in 1999 wel, bij operatie Allied Force tegen Servië. Toen konden we unieke beelden leveren omdat we ook F-16- verkenningstoestellen hadden meegenomen. Die hadden we nu in het geheel niet. Het zelf vergaren van luchtbeelden maakt je informatiepositie sterker, ook omdat we die beelden kunnen doorgeven en daarvoor meer informatie terugkrijgen. Vergeet niet: informatie is handel.”

Dat betekent onvermijdelijk dat Nederland meer in luchtverkenning en andere relevante onderdelen moet investeren. Wijninga: „Gelukkig doen we dat al, met de vier Reaper-drones die er volgend jaar komen en met de geavanceerde F-35-toestellen (JSF’s).” Ook gaat de luchtmacht in 2021 een kleine verkenningssatelliet lanceren.

Daarnaast moet Nederland zichzelf serieus blijven nemen als partner voor de Amerikanen, stelt Wijninga. „We hebben te veel last van een Calimero-complex en zitten snel in zak en as als er iets mis blijkt te zijn gegaan. Terwijl we best veel kunnen. We hebben uiterst goed getrainde en getalenteerde vliegers. En kleinere landen als België en Denemarken laten hun deelname afhangen van die van ons. De VS weten dat. Dat betekent dat we wat te eisen hebben van de VS als we aan zo’n missie beginnen. Dat hebben we nu veel te weinig gedaan.”

Football news:

Solskjaer op van de Beek: ik zou niet zeggen dat hij gelukkig is. In zijn positie zijn er spelers die echt goed zijn
Lester is geïnteresseerd in Edouard. Rogers werkte met de forward seltice
De scharnieren kunnen komen in het begin van Barca Versus Elche. Desta heeft een spierblessure
West Ham is klaar om het contract met Moyes te verlengen. De club is de zevende in de Premier League.West Ham is vastbesloten om David Moyes als hoofdcoach te houden. Het contract van de 57-jarige Schot met de Londenaren loopt tot 30 juni 2021, met de mogelijkheid om het seizoen te verlengen. Tegelijkertijd is West Ham van plan een langetermijnovereenkomst met Moyes te ondertekenen, aldus The Guardian. Na 19 ronden nemen de hamers de zevende plaats in de Premier League in
Kovac op Golovins 2 assists: ik ben erg blij met zijn optreden
Benteke zou kunnen verhuizen van Crystal Palace naar West Brom
En-Nesiri is de eerste Sevilla speler in 81 jaar om een hattrick te scoren in 2 opeenvolgende La Liga home games