Netherlands

‘EU moet klimaatwetten ook handhaven’

Interview

Marjan Peeters De bindende Europese klimaatwetgeving is uniek in de wereld. Maar openheid en naleving zijn niet vanzelfsprekend.

Wie moet de strijd voor het klimaat leiden als Europa het niet doet? „We hebben geen moment te verliezen”, zei EU-topvrouw Ursula von der Leyen toen ze haar Europese Commissie presenteerde. Nog tijdens deze VN-klimaattop in Madrid moeten de contouren bekend worden van het klimaatbeleid waarmee Europa voorop wil lopen in de wereld.

Maar volgens hoogleraar milieurecht Marjan Peeters van de Universiteit Maastricht is daarvoor meer nodig dan ambitie: een goed functionerende democratische rechtsstaat in Europa en bindende klimaatwetgeving.

Peeters, kenner van het Europese klimaatrecht, ziet dat dat niet vanzelfsprekend is. „We moeten vooral niet naar een erosie van wetgeving gaan.”

Het Europees Milieuagentschap schrijft dat de lidstaten met hun huidige beleid niet verder komen dan 30 procent minder CO2 in 2030. Schiet Europa tekort?

„Wat het Europees Milieuagentschap nu doet, is een zekere beeldvorming neerzetten, als aansporing voor lidstaten. Maar er ligt al een bindend pakket EU-wetgeving om in 2030 tot 40 procent reductie van broeikasgassen te komen. En in de brief met de taakopdracht voor klimaatcommissaris Frans Timmermans staat dat dat doel aangescherpt moet worden naar ten minste 50 procent.”

Pas dan ligt Europa op koers voor ‘Parijs’. Het klimaatakkoord is vier jaar oud. Wat zegt dat over de effectiviteit van Europese klimaatwetgeving?

„Wetgeving is niet een heel slagvaardig middel, maar wel een bestendig middel. Als de EU de klimaatdoelstelling wil verscherpen, moet er eerst een voorstel komen van de Commissie, en dat moet worden aangenomen door het Europees Parlement en de Raad [van ministers uit de lidstaten]. Von der Leyen wilde dat Timmermans binnen honderd dagen met een voorstel zou komen om de uitstoot in 2030 met 50 of zelfs 55 procent te verminderen: de Europese Green Deal.”

Een wetgevingsvoorstel?

„Dat staat niet expliciet in die brief, en dat is wel een interessante vraag. Moeten we alles in wetgeving zetten? Als je het bindend maakt, moet je het ook naleven. Tot op heden zijn de Europese klimaatwetten snel aangenomen. En dat wetgevingspakket biedt een bindend plafond voor emissies. Dat is uniek in de wereld.

„Elke lidstaat heeft daarin een bindend reductiedoel voor broeikasgassen. Maar sommige landen – zoals Duitsland, Finland en Ierland – lijken hun afgesproken reductiedoel voor 2020 niet te gaan halen. En dan wordt het spannend: hoe hard wordt dat gehandhaafd?”

Geeft dat een risico op wat u ‘erosie van wetgeving’ noemt?

„Ik bedoel daarmee dat de kans bestaat dat EU-wetgeving niet wordt nageleefd, en er gedoogbeleid ontstaat. De Europese Commissie kan lidstaten voor de Europese rechter brengen om ze een boete op te leggen. Maar dat is een vrije bevoegdheid voor de Commissie, en dus een politieke afweging. Ik hoop dat de nieuwe Europese Commissie de reductiedoelstellingen voor 2020 goed gaat handhaven.”

Nederland loopt ook risico op een boete omdat het zijn bindende EU-doel voor duurzame energie niet lijkt te halen.

„Europa heeft wetgeving voor broeikasgasreductie, voor energiebesparing, voor duurzame energie en zo meer. In 2014 schreef ik in een artikel: zijn al die wetgevende instrumenten een mix of een mess? Het centrale klimaatprobleem is: we stoten te veel broeikasgassen uit. Het systeem van EU-doelen per lidstaat is voor duurzame energie losgelaten voor 2030. Het is afwachten hoeveel moeite de commissie erin gaat steken om Nederland voor 2020 aan zijn afspraken te houden.”

Nederland kan er nog mee wegkomen?

„In principe kan dat, ja. Het is wel de vraag of – als de trend rond de Urgenda-klimaatzaak en de stikstofuitspraak doorzet – iemand het dan via de nationale rechter gaat afdwingen.”

U pleitte recent voor de versterking van milieu-ngo’s.

„Ja, het is belangrijk dat ze voldoende toegang tot informatie hebben, en goed kunnen meespreken in de besluitvorming. Daarvoor wordt volop juridische actie gevoerd, zoals door de Europese ngo Client Earth. Die is in Nederland nogal onbekend, maar ze hebben bijna honderd juristen in dienst. Laatst kregen ze een donatie van bijna 20 miljoen euro van David Gilmour [van de band Pink Floyd]. En vaak krijgen ze gelijk.

„In het Verdrag van de Europese Unie staat dat ‘besluiten in zo groot mogelijke openheid en zo dicht mogelijk bij de burger worden genomen’. Maar er zijn aanwijzingen dat er flinke verbeteringen nodig zijn op het gebied van toegang tot informatie binnen die klimaatwetgeving.

„Een van mijn promovendi onderzoekt nu de rol van verificateurs die bedrijven controleren die meedoen aan het Europese emissiehandelssysteem ETS. Die verificateurs zijn cruciaal om eventuele normontduiking door bedrijven te ontdekken. Maar ze zijn niet in dienst van de overheid; ze hebben een contract met die bedrijven. Ik zeg niet dat dat systeem per se verkeerd is, maar wij onderzoeken wel hoe transparant het is.”

In Nederland kennen we vooral de Stichting Urgenda en Milieudefensie. Hun zaken gaan fundamenteel over iets anders: het voeren van effectief klimaatbeleid.

„Je ziet deze zaken nu ook elders, zoals in Duitsland en in Engeland. Opvallend is de ‘People’s Climate Case’, die tien gezinnen vorig jaar aanspanden tegen de EU om scherpere klimaatdoelen af te dwingen. Zij zijn recent door de rechter als niet-ontvankelijk verklaard. De gezinnen proberen nu in hoger beroep de criteria voor toegang tot de rechter te verruimen.

„Als dat wordt toegekend, zou het echt een verrassing zijn. Mijn opvatting is dat de Europese rechter niet de klimaatdoelen moet formuleren. Maar verrassingen zijn niet uitgesloten, want het recht is altijd in beweging. En klimaatverandering is een ernstig probleem.”

Football news:

Maurizio Sarri: Juve is blij dat hij misschien wel het moeilijkste kampioenschap in de geschiedenis van de Serie A heeft gewonnen. Maurizio Sarri zei dat het team blij is om het Italiaanse kampioenschap te winnen
Aubameyang is dicht bij het verlengen van zijn contract met Arsenal tot 2023
Hazard is een van de beste spelers ter wereld
We hebben de Manchester United check voor Alexis Sanchez: een doelpunt – 11 miljoen euro, een minuut van spelen tijd-20 duizend
Pep Guardiola: als Manchester City de Champions League wil winnen, moeten ze hun defensieve prestaties verbeteren
De Premier League clubs stemden tegen 5 vervangingen volgend seizoen
De stad heeft zich verzet tegen de UEFA en is klaar om te updaten: Pep heeft 300 miljoen aan transfers, Ferran Torres en ake zijn al bezet, en Coulibaly is onderweg