Netherlands

Bij het jarige Centraal Planbureau waart de geest van de eerste directeur nog rond

Bij het Centraal Planbureau waart de geest van Jan Tinbergen (derde van links) nog rond.
Bij het Centraal Planbureau waart de geest van Jan Tinbergen (derde van links) nog rond.Foto: Bert Verhoeff/ANP

In het kort

Het Centraal Planbureau viert donderdag grotendeels digitaal zijn 75-jarige bestaan.

De geest van de eerste directeur Jan Tinbergen waart er nog rond.

Directeur Pieter Hasekamp ziet parallel tussen de wederopbouw en post-corona: de overheid moet de regie nemen.

'Samenlevingsingenieurs', noemt filosoof Bas Haring de modelleurs van het Centraal Planbureau. 'Econoom Paul Samuelson heeft over het economische vakgebied gezegd dat het hard en zakelijk is over zachte en wezenlijke dingen. En dat is precies wat ik bij het CPB ervaar', schrijft hij in een essay over en voor het bureau, dat donderdag zijn 75-jarige bestaan viert.

De geest van Jan Tinbergen blijft, ook daarin, voelbaar. De eerste directeur van het Planbureau (1945) en eerste Nobelprijswinnaar voor Economie (1969) paarde rationaliteit aan grote bevlogenheid. In zijn voetsporen zwaait Pieter Hasekamp nu de scepter over het bureau. Hij studeerde in Rotterdam, waar Tinbergen emeritus hoogleraar was toen hij er afstudeerde in monetaire en internationale economie.

Telgen van Tinbergen

'Ik heb hem nooit ontmoet, maar alle Nederlandse economen zijn telgen van Tinbergen', zegt Hasekamp met verwijzing naar een boek daarover uit de jaren 90. Nederlandse economen baseren zich volgens hem net als Tinbergen graag op data en feiten. Ze zijn pragmatisch en beleidsgericht , niet (puur) theoretisch of ideologisch. Net als het Planbureau. 'Dus in die zin is dit nog steeds de erfenis van Tinbergen', zegt Hasekamp. 'Als hij nu zou kijken wat er van het planbureau is geworden, zou hij daar best trots op zijn', meent zijn opvolger.

Al overleefde Tinbergens legendarische soberheid hem niet. 'Een armoedige boel', vond Gerrit Zalm het bureau, gevestigd in een voormalig rusthuis aan de Scheveningse Van Stolkweg, toen hij er in 1989 directeur werd. Behang en bureaus dateren uit de jaren 50 en echte CPB'ers schreven met potlood. Dan kon je fouten uitgummen en op twee kanten van een bladzijde schrijven om papier te besparen.

Inkomensherverdeling

De idealistische signatuur van sociaaldemocraat Tinbergen was zelfs nog zichtbaar in een inkomensherverdelingsfonds, waarin hoge functionarissen op vrijwillige basis een deel van hun salaris storten ten behoeve van de lagere inkomens. Maar in 2016 trok Hasekamps voorganger Laura van Geest er de deur achter zich dicht en betrok het CPB het prestigieuze en gerenoveerde oude ministerie van Economische Zaken aan de Bezuidenhoutseweg, samen met onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving en het Sociaal en Cultureel Planbureau.

Foto: Wiebe Kiestra Fotografie/ANP

In de centrale hal van het monumentale kantoorcomplex staat de bronzen buste van Tinbergen nu eenzaam te wachten op betere tijden. Hasekamp trad bij het uitbreken van de coronacrisis aan en heeft zijn nieuwe organisatie tot nu toe vooral van achter het beeldscherm aangestuurd. 'Ik vraag me soms af of die wereld achter het beeldscherm wel echt bestaat', schertst hij in een column.

Economisch orakel

Het Centraal Planbureau wordt in de coronatijd nog meer aangesproken als 'een soort soort economisch orakel' over de toekomst. En net als vlak na de oorlog horen daar vragen bij over de wegen uit de crisis en aanpak van de wederopbouw. Hasekamp wil voorzichtig zijn met parallellen. 'Het land lag toen in puin. Een overeenkomst is wel dat grote gevoel van onzekerheid over hoe het verder gaat en het idee dat de overheid de regie moet nemen'. De naam 'planbureau' was daar mede door ingegeven.

Hasekamp wil voorzichtig zijn met stelligheden over de postcoronatijd. 'De meest zekere uitspraken kun je doen over bestaande trends die versterkt worden, zoals toenemende ongelijkheid. Daarover bestond al een ongemakkelijk gevoel, dat veel mensen de welvaartsstijging van de afgelopen twintig jaar niet hebben meegekregen. Dat wordt versterkt. Deze crisis treft vooral de economisch zwakkeren.'

Trek naar platteland?

Corona versterkt ook de digitaliseringstrend, met op afstand communiceren, thuiswerken en minder mobiliteit. 'Dat geeft permanente verandering, hoe ver gaat dat? Slaat de trek naar de steden nu om? Dat weten we niet, maar is iets om over na te denken'. De derde trend die versterkt wordt is de kentering in de internationalisering, verwacht Hasekamp.

'Je zag het al in de handelsconflicten, blokvorming en brexit. Dat beperkt zich niet tot vraagtekens bij de mondiale productieketens voor hulp- en geneesmiddelen. De-globalisering zal op meerdere manieren worden versterkt', verwacht Hasekamp. Het impliceert voor Nederland een sterkere oriëntatie op Europese samenwerking.

Risicodeling Europa

'Daar zijn onder coronadruk door Nederland al stappen gezet die eerder niet gezet zouden zijn. Je hebt nu toch Europese obligaties, een beperkte vorm van risicodeling.' Hasekamp ziet overdrachten en solidariteit in Europa die helpen om de asymmetrische effecten van de crisis te dempen. 'Je kunt altijd vragen of het genoeg zal zijn, maar Europa heeft geacteerd en ondanks de zwaarste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, wordt er niet gespeculeerd tegen Zuid-Europese landen. Er is gedaan wat nodig was om vertrouwen te wekken'.

Tinbergen antwoordde in 1988 op de vraag wat de drijvende kracht was in de wederopbouw: mentaliteit. De vraag in hoeverre die ook nu een rol kan spelen, zit niet in het CPB-model. 'Daar is het, ook in Tinbergens tijd, niet erg goed op ingericht. Dan gaat het over vertrouwen en saamhorigheid, die heel erg belangrijk zijn maar heel lastig te kwantificeren. Maar, ook terugkijkend na de crisis van 2008, hebben Nederlanders wel altijd iets van: schouders eronder en zo nodig op een houtje bijten. Al valt er best wat voor te zeggen dat er toen te veel is bezuinigd.'

Nieuwe werkelijkheid

Hasekamp is deze keer relatief optimistisch. 'Op middellange termijn — de komende vijf jaar — weet je dat de economie zich altijd weer herstelt, zelfs al vinden we geen perfect werkend vaccin. De economie past zich altijd aan een nieuwe werkelijkheid aan. De arbeidsmarkt past zich aan, er ontstaan nieuwe vormen van bedrijvigheid. Stel dat de cultuursector en horeca nooit meer op deze manier kunnen functioneren, dan zul je zien dat die mensen andere dingen gaan doen. Dat is een combinatie van mentaliteit en de onzichtbare hand. Zo werkt de economie. Zo heeft het altijd gewerkt'.

Cijferfetisjisten

Het CPB is in Den Haag omstreden in zijn onverbiddelijkheid. CPB'ers zijn trots op de aanduiding 'rekenmeesters'. Maar ChristenUnie-Kamerlid Eppo Bruins haalde vorig jaar hard uit naar het modeldenken daarachter en het 'cijferfetisjisme waarmee dit land gerund wordt'.

Het creëren van 'parallelle werkelijkheden' draagt volgens hem bij aan het cynisme waarmee mensen naar de politiek kijken. Zo levert investeren in onderwijs, wetenschap en innovatie volgens de modellen van het CPB geen welvaart op, terwijl iedereen volgens hem op zijn klompen aanvoelt dat dat wel zo is.

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer sneerde vorige week richting CPB dat de rekenmeesters in navolging van Tinbergen 'eens uit het raam moeten kijken om te zien wat er in de wereld gebeurt'. De door hem bepleite verlaging van de verhuurderheffing scoorde lager in een doorrekening van de Baangerelateerde Investerings Korting (BIK) dan de loonkostensubsidie van het kabinet. Voor Nijboer onbestaanbaar, in deze tijd van woningnood.

Hasekamp: 'Het klopt dat onze modellen niet goed kunnen omgaan met investeren in kennis en innovatie en onderwijs en de effecten daarvan op lange termijn. Voor de huizenmarkt hebben we juist een geavanceerd model. Maar ik snap dat de uitkomsten daarvan niet altijd zijn wat sommige partijen willen zien.'

Volgens Hasekamp is het onmogelijk om van een individuele belastingmaatregel bij de doorrekening van verkiezingsprogramma's te zeggen: in 2050 levert dat 10.000 banen op. Vandaar dat het CPB zulke stelligheden voor de lange termijn bij de komende doorrekening verruilt voor kwalitatieve vergelijkingen en richtingen, geen cijfers achter de komma.

Football news:

Agent van het coronavirus vanaf het begin: ik voel me prima. Een test is een test
Barcelona heeft in principe overeenstemming bereikt met de spelers om de salarissen te verlagen. De club zal 122 miljoen euro besparen
Barca presidentskandidaat farre: we moeten Neymar terughalen. Hij wil ook
Maradona ' s zoon nam afscheid van zijn vader: je zult nooit sterven, want Ik zal van je houden tot mijn laatste adem.Diego Maradona Jr., de zoon van overleden voormalig Argentijnse voetballer Diego Maradona, nam afscheid van zijn vader. Je hebt geen idee hoe gelukkig ik met je was... Ik voelde me onoverwinnelijk toen jij er was. Je hebt geen idee hoe erg ik je knuffels zal missen, hoe erg ik de tijden zal missen dat we samen zaten en onze geliefde Napoli zagen spelen! En mijn kinderen? Hoe kunnen ze leven zonder zo ' n liefhebbende grootvader? Ik beloof dat ze je altijd zullen herinneren, je beschermen en trots over hun grootvader spreken. Papa, kapitein van mijn hart, Je zult nooit sterven, want Ik zal van je houden tot mijn laatste adem. Wacht op mij, Ik zal je vinden als mijn tijd komt, want ik heb altijd bij je willen zijn. Omdat de zoon niet bang is voor iets naast zijn vader. Goede reistien van mijn hart. Ik hou van jeMaradona' s zoon schreef op instagram. Maradona is de belangrijkste figuur in het leven van regisseur Paolo Sorrentino. Hij gelooft dat Diego hem gered heeft van de dood en noemt de Argentijn zijn gids naar de wereld van de kunst
Chelsea heeft een geweldig team. Kan Mendy of de duurste keeper in de geschiedenis van de Premier League spelen.Tottenham manager Jose Mourinho deelde zijn verwachtingen voor de komende Premier League wedstrijd met Chelsea. Het maakt niet uit of we op Stamford bridge boven aan de tafel of achter Liverpool aankomen - het verandert niets voor ons. Zoals ik al zei sinds het begin van het seizoen, We beweren alleen elke volgende wedstrijd te winnen, niets meer
Ronaldo is een beetje moe na zoveel wedstrijden. We zijn overeengekomen dat hij zal rusten
Diego wilde niet meer leven. Hij stond zichzelf toe te sterven