De rechtszaak wegens machtsmisbruik en belemmering van het Congres tegen president Donald Trump gaat volgende week van start in de Amerikaanse Senaat. Wie worden de hoofdrolspelers in dat historische proces en hoe ziet de planning er op dit moment uit?

De beklaagde: Donald J. Trump

De 45e president van de Verenigde Staten werd op 18 december de derde uit de Amerikaanse historie die te maken kreeg met impeachment (inbeschuldigingstelling) door het Huis van Afgevaardigden.

Hij wordt beschuldigd van twee high crimes and misdemeanours (hoge misdrijven en overtredingen): machtsmisbruik en belemmering van het Congres. De aanklagers stellen dat hij zijn ambt misbruikte door de Oekraïense regering onder druk te zetten om strafrechtelijke onderzoeken aan te kondigen naar Trumps politieke rivalen: de Democratische presidentskandidaat Joe Biden en diens partij.

Zijn verdediging: Pat Cipollone

Pat Cipollone. (Foto: Reuters)

Er is nog niet aangekondigd wie Trumps verdediging zal leiden, maar volgens insiders zal dat waarschijnlijk Witte Huis-raadsman Pat Cipollone zijn. De Republikein schreef vorig jaar oktober een brief aan het Congres, waarin hij uiteenzette waarom het Witte Huis elke medewerking aan het afzettingsonderzoek weigerde.

Trumps team en een bron met kennis van de materie lieten vrijdag aan Reuters weten dat ook de bekende advocaten Alan Dershowitz, die recent in opspraak kwam vanwege zijn lange vriendschap met misbruikmiljonair Jeffrey Epstein, en Ken Starr, die speciaal aanklager was tijdens de impeachment van Bill Clinton, zich bij Cipollone zullen voegen.

Naar verwachting zullen Trumps advocaten stellen dat de president niets verkeerd heeft gedaan en het afzettingsproces afdoen als een politiek gemotiveerde "schertsvertoning", zoals Cipollone het in zijn brief noemde.

De aanklagers: zeven Democratische leden van het Huis

(v.l.n.r.) Hakeem Jeffies, Sylvia Garcia, Jerry Nadler, Nancy Pelosi, Adam Schiff, Val Demings, Zoe Lofgren en Jason Crow. (Foto: Reuters)

De Democratische voorzitter van het Huis, Nancy Pelosi, maakte op woensdag 15 januari de impeachment managers voor de rechtszaak bekend. De afgevaardigden zullen optreden als de aanklagers.

Adam Schiff (Californië), voorzitter van het inlichtingencomité in het Huis, leidt de procederende partij. Hij is een voormalig federaal aanklager en geldt als een van de politieke aartsvijanden van Trump.

De overige leden:

De rechtbankvoorzitter: John Roberts

John Roberts. (Foto: Reuters)

De opperrechter van het Hooggerechtshof leidt de rechtszaak in de Senaat. John Roberts is een conservatief, maar omdat hij erop gebrand is de politieke onafhankelijkheid van de hoogste rechtbank van het land te waarborgen, komt hij bij uitspraken soms verrassend uit de hoek. Zo stemde hij in februari mee met de vier progressieve rechters om een strenge abortuswet in Louisiana te blokkeren en deed hij in 2012 hetzelfde ter verdediging van de zorghervormingen van Barack Obama.

De 'juryvoorzitters': Mitch McConnell en Chuck Schumer

Chuck Schumer (links) en Mitch McConnell (rechts). (Foto: Reuters)

De voorzitter van de Republikeinse meerderheid in de Senaat, Mitch McConnell (rechts op de foto), staat bekend als een machtige politieke operator, die de parlementaire regels tot in de puntjes beheerst. Voor McConnell biedt Trumps presidentschap vooral gelegenheid zoveel mogelijk Republikeinse rechters aan te stellen, die de door hem geliefde partij in de komende decennia zullen verzekeren van grote maatschappelijke invloed.

McConnell liet op voorhand weten dat hij geen "onpartijdig jurylid" is en nauwgezet zal samenwerken met het Witte Huis. Er is volgens de meerderheidsleider geen enkele kans dat Trump zal worden veroordeeld door zijn partijgenoten. Hij heeft geopperd dat de rechtszaak mogelijk alleen zal bestaan uit de pleidooien van de aanklagers en de verdedigers, gevolgd door de definitieve stemming over de uitkomst.

Critici zeggen dat de opstelling van McConnell indruist tegen de eed waarmee senatoren zweren 'onpartijdige gerechtigheid' te zullen afleveren.

Zijn Democratische tegenhanger, Chuck Schumer, wil dat de Senaat tijdens de rechtszaak getuigen hoort die weigerden voor het Huis te verschijnen en documenten opvraagt die tijdens de vorige fase van het afzettingsproces werden achtergehouden.

De jury: alle honderd senatoren

De Republikeinen hebben met 53 zetels een meerderheid in de Senaat en de Democraten hebben 45 zetels. De twee onafhankelijke senatoren stemmen meestal mee met de Democraten.

Voor besluiten over de invulling van de rechtszaak voldoet een simpele meerderheid. Dat geldt ook voor de vraag of er meer getuigen moeten worden gehoord. Dat betekent dat de Democraten vier Republikeinse 'overlopers' nodig hebben. Ze richten zich daarbij op een klein groepje Republikeinen dat wordt gezien als gematigd en open lijkt te staan voor nieuwe verhoren: Susan Collins (Maine), Lisa Murkowski (Alaska), Lamar Alexander (Tennessee) en Mitt Romney (Utah).

De zaalwachter en klerk van het Huis van Afgevaardigden en de zeven Democratische 'impeachment managers' brachten de aanklachten tegen Trump donderdag met veel ceremonie van het Huis naar de Senaat. (Foto: Reuters)

Hoe ziet de planning er nu uit?

Dinsdag 21 januari: De rechtszaak in de Senaat begint. De impeachment managers van het Huis zetten hun zaak tegen Trump uiteen en de advocaten van de president dienen hen van repliek. Beide partijen worden ondervraagd door de senatoren.

McConnell heeft gezegd dat hij een resolutie over de basisregels voor het proces ter stemming zal brengen, zodra de aanklachten tegen Trump formeel zijn ingediend bij de Senaat. Volgens hem zal die lijken op de resolutie die in januari 1999 werd aangenomen voor het proces tegen Bill Clinton.

Destijds kregen de aanklagers en de verdedigers deadlines opgelegd om hun zaak schriftelijk te presenteren en kregen zij elk 24 uur om dat mondeling te doen. De senatoren kregen zestien uur voor ondervraging. In de Clinton-resolutie stond niets over het oproepen van nieuwe getuigen - daar werd tijdens een latere stemming over besloten. McConnell lijkt die lijn te willen volgen, maar heeft zich nog niet vastgelegd op een dergelijke stemronde.

De Senaat zal tijdens de rechtszaak zes dagen per week zitting houden. Zondagen zijn vrij.

Eind januari-begin februari: De Democraten zullen blijven aandringen op nieuwe getuigenverhoren. Mogelijk willen de Republikeinen zelf ook getuigen oproepen, zoals Joe Bidens zoon Hunter, maar het Witte Huis liet afgelopen donderdag weten dat niet nodig te vinden.

Kenners zeggen dat het proces zich best tot medio februari kan uitstrekken. Dan worden de belangrijke eerste Democratische voorverkiezingen gehouden in Iowa en New Hampshire. Dat kan logistieke problemen opleveren voor de vier senatoren die ook presidentskandidaat zijn: Bernie Sanders, Elizabeth Warren, Amy Klobuchar en Michael Bennet.