Netherlands

Wat maakte de broodfondsen succesvol?

Interview

Eva Vriens | socioloog Eva Vriens onderzocht hoe broodfondsen werken, waarin groepjes zelfstandigen geld storten voor steun bij ziekte.

‘De kernwaarden van een broodfonds zijn kleinschaligheid en vertrouwen.” Afgelopen vrijdag promoveerde socioloog Eva Vriens (1991) aan de Universiteit Utrecht op haar onderzoek naar broodfondsen.

Arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor ondernemers zijn vaak duur, broodfondsen bieden daarvoor een alternatief. Twintig tot vijftig zzp’ers kunnen samen zo’n broodfondsgroep vormen. Elk lid opent een speciale spaarrekening en stort daarop maandelijks een bedrag dat varieert van enkele tientjes tot meer dan honderd euro. Zieke leden ontvangen daar elke maand een fragment van. Zo helpen ondernemers elkaar bij ziekte, voor een periode van maximaal twee jaar. Zijn er weinig zieken in de groep en loopt ieders spaarrekening op? Dan ontvangt men een deel van het bedrag terug. Vriens: „Leden van broodfondsen gaan ervan uit dat iedereen wil werken. Zij vertrouwen erop dat mensen anderen niet willen belazeren.” Er komt dus geen arboarts aan te pas.

„De allereerste broodfondsgroep is opgericht in 2006 als reactie op het afschaffen van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen in 2004”, vertelt Vriens. „Een drietal leden uit die groep begeleidt sindsdien ondernemers bij het oprichten van nieuwe groepen, volgens hetzelfde principe.” Het broodfonds is dus een soort merknaam geworden.

Momenteel bestaan er 620 broodfondsgroepen, waar een kleine 28.000 ondernemers lid van zijn. Vriens wilde weten welke factoren hebben geleid tot dit succes. Ze vertelt over haar onderzoek via Skype.

Wat vindt u zo interessant aan broodfondsen?

„Ik vind het interessant om te zien dat mensen besluiten zelf dingen met elkaar te regelen. In een tijd van individualisering en neoliberaal beleid doen zij een stap terug naar kleinschaligheid en onderling vertrouwen.”

In oudere groepen was er meer algemeen vertrouwen in anderen opgebouwd

Wat heeft u precies onderzocht?

„Ik heb vragenlijsten afgenomen bij vijfduizend leden, afkomstig uit 230 broodfondsgroepen. Ik wilde inzicht krijgen in de individuele motivaties voor leden om zich bij een groep aan te sluiten en ik wilde weten wat die verschillende groepen verbindt.

„De allerbelangrijkste motivatie van mensen om lid te worden is het creëren van individuele, financiële zekerheid in geval van nood. In oudere broodfondsgroepen zag je dat mensen het ook belangrijk vinden om onderdeel te zijn van de beweging van burgers die ‘het zelf willen regelen’.

„Uit mijn onderzoek bleek ook dat hoe hechter de relaties in een groep zijn, hoe hoger het onderlinge vertrouwen. In broodfondsgroepen waarin mensen elkaar niet goed kennen of waarin mensen ‘hun arbeidsongeschiktheid gewoon maar even wilden regelen’ was er minder vertrouwen in elkaar.

„Ook bleek de oprichtingsduur van groepen van belang. In oudere groepen was er meer algemeen vertrouwen in anderen opgebouwd. In jonge groepen nog niet, en dus hielp het als leden een paar anderen goed kenden, waarvan ze zeker konden weten dat die nooit misbruik van het broodfonds zouden maken.”

Mensen zijn bereid iets voor een ander te doen zonder dat ze er iets voor terugkrijgen

Wat zijn de ingrediënten om een broodfondsgroep te laten slagen?

„Om een groep te laten slagen is onderling vertrouwen de absolute basis. Je moet vertrouwen hebben in het broodfonds als instituut. Ook moet je erop vertrouwen dat leden die om steun vragen, die steun ook echt nodig hebben én dat zij lid blijven van de groep zodat zij in de toekomst anderen kunnen steunen. Als laatste moet je erop vertrouwen dat niemand de boel gaat lopen flessen.

„De motivatie achter vertrouwen is solidariteit. Mensen zijn bereid iets voor een ander te doen zonder dat ze er iets voor terugkrijgen. Want een deel van de leden zal zelf nooit schenkingen ontvangen, ze geven die alleen maar aan anderen.”

Mag er ook wantrouwen zijn?

„Als het vertrouwen vermindert en omslaat in wantrouwen kan dat het voorbestaan van de groep in gevaar brengen.”

Is er al eens een groep opgeheven?

„Er zijn wel leden uitgestapt, maar er zijn geen groepen gefaald.”

Hoe voelt het voor leden om schenkingen te krijgen?

„Het grappige is dat mensen zich extra gesteund voelen tijdens hun ziekte. Op hun rekeningoverzicht zien ze namelijk elke maand de namen verschijnen van mensen die geld hebben overgemaakt. Uit mijn onderzoek blijkt ook dat mensen die schenkingen ontvingen veel positiever zijn over de broodfondsen.”

Kan dat ook voortkomen uit een soort schuldgevoel?

„Ik denk het wel. Vanuit een gevoel van: voor wat hoort wat en nu is het mijn beurt om terug te betalen.”

De situatie in mijn experiment was veel extremer dan in bij echte broodfondsen

U hebt ook onderzocht waarom mensen geen lid willen worden van een broodfonds. Wat kwam daaruit?

„Ik deed experimenten met een computerspel waarin mensen zich moesten inbeelden dat ze zzp’er waren. Ik vertelde hen dat ze inkomsten mis zouden lopen als ze ziek zouden worden. Sommigen gaf ik een hoog risico om ziek te worden, anderen een laag risico. Vervolgens bepaalde een computer gedurende twintig rondes welke deelnemers ziek werden en dus geen geld zouden krijgen. Mensen moesten aan het eind van elke ronde aangeven of ze nog lid wilden blijven van het broodfonds. Ik wilde weten wanneer ze zouden denken: ja dag, ik betaal alleen voor andere mensen.

„In het experiment, waarin mensen elkaar niet kenden en de solidariteit dus niet onderling versterkt kon worden, zag ik dat mensen besloten uit de broodfondsgroep te stappen zodra er een groter aantal leden steun aanvroeg en de kosten dus tijdelijk relatief hoger werden. Maar mensen hielden er vooral mee op, wanneer ze zagen dat anderen stopten.”

Wat kunnen echte broodfondsen van die uitkomst leren?

„De situatie in mijn experiment was veel extremer dan in bij echte broodfondsen, met hoge risico’s op ziekte en grote onderlinge verschillen. Wel is de les dat wanneer een paar leden uit een groep stappen er risico is dat meerdere mensen volgen. In zo’n geval is het voor een broodfonds extra belangrijk om met leden in gesprek te blijven en daarin de waarde van de groep te blijven benadrukken.”

U werkt nu in Rome bij de National Research Council, wat onderzoekt u daar?

„Ik onderzoek wanneer mensen bereid zijn om samen te werken bij het aanpakken van collectieve risico’s zoals de coronacrisis en klimaatverandering. Hoe sterk zijn de normen als het gaat om social distancing en hoe veranderen die normen als mensen gevaccineerd zijn? En als we klimaatrampen willen voorkomen, waartoe zijn mensen dan bereid?”

Football news:

De Spaanse fan gaat al sinds 1979 naar de wedstrijden van het nationale team. Hij kwam naar de Euro met de beroemde drum (hij zou het hebben verloren tijdens de lockdown)
Ronaldo verwijderde de gesponsorde Coca-Cola op een persconferentie. Cristiano is sterk tegen suiker-maakt er zelfs geen reclame voor
Zweden voorwaarts Isak: ik zou graag wat meer bezit hebben. Maar we zijn blij met het punt
Luis Enrique: Spanje probeerde kansen te creëren, maar het veld was niet de beste. Spelers klaagden
Laporte op Morata ' s blunder: hij zal de mond van iedereen te sluiten door het scoren van drie doelpunten in de volgende wedstrijd
Messi scoorde uit Chili ' s vrije trap. Hij werd de recordhouder van Argentinië voor doelpunten in officiële wedstrijden
Spanje scoorde 2 schoten op doel in de 2e helft tegen Zweden-beide na 89 minuten