Netherlands

Wat is belangrijker: nu meer loon of later meer pensioen?

Loon versus pensioen Veel premies moeten omhoog om de pensioenen op peil te houden. Oorzaak is de lage rente. Maar dat heeft wel een prijs: minder ruimte voor loonsverhoging.

Kan het nettoloon van leraren volgend jaar wel omhoog? De VO-Raad, de werkgeversorganisatie van middelbare scholen, heeft zo zijn twijfels. Het overheidsbudget voor middelbare scholen is nog niet bekend, maar de kans is groot dat een belangrijk deel van de loonruimte opgaat aan een steeds duurdere arbeidsvoorwaarde: het pensioen.

Nu al werkt een leerkracht met een modaal salaris zo’n anderhalve dag per week voor zijn pensioen, uitgaande van een vijfdaagse werkweek. Een kwart tot een derde van de loonkosten gaat naar premies voor de AOW en het pensioenfonds.

Volgend jaar wordt dat nog meer. Pensioenfonds ABP (voor overheid en onderwijs) verwacht dat de premie volgend jaar zo’n 7 procent hoger moet worden dan nu. „Daar zijn wij bezorgd over”, zegt Olaf Peek, die zich bij de VO-Raad bezighoudt met personeelsbeleid. „Wij hebben maar één pot geld voor het verbeteren van arbeidsvoorwaarden. Als er meer geld naar het pensioen moet, blijft er minder over voor de rest, zoals loon.”

Zodra het overheidsbudget bekend is, later dit jaar, gaat de VO-Raad in onderhandeling met de vakbonden over een nieuwe cao. Doorgaans wordt daarin een hoger salaris afgesproken. „Dikke kans”, zegt Peek, „dat er weinig ruimte is voor loonsverhogingen.”

Dit jaar kregen leraren na die onderhandeling – inclusief stakingen – ruim 3 procent loonsverhoging. „Voor volgend jaar hebben we waarschijnlijk minder geld beschikbaar”, zegt Peek, „door de negatieve economische vooruitzichten.” En daar komt het effect van de hogere pensioenpremie bovenop. Dat brengt de loonruimte naar schatting met 0,85 procentpunt omlaag, waardoor er minder loonsverhoging mogelijk is.

Overheids- en onderwijswerkgevers, waaronder de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de federatie voor academische ziekenhuizen NFU, hebben de premieverhoging nog proberen te voorkomen. Zij stelden voor om de pensioenregeling van ABP te versoberen, maar dat blokkeerden de vakbonden. „Dan kunnen wij nog maar één ding doen”, zegt een woordvoerder van het grootste pensioenfonds: „De premie verhogen.”

Ook bij de pensioenfondsen voor de metaalsector, de bouw, landbouw en het grafisch bedrijf moet de premie volgend jaar waarschijnlijk omhoog.

Bij het pensioenfonds voor zorgverzekeraars dreigt zelfs een premieverhoging van enkele tientallen procenten. Bij het Pensioenfonds Detailhandel is een verhoging van 20 procent nodig. Tenzij de werknemers een lager pensioen gaan opbouwen. „Ons voorstel aan de sociale partners is nu om een beetje van beide te doen”, zegt een woordvoerder van het fonds. „Een 10 procent hogere premie en een verlaging van de pensioenopbouw.” Het definitieve besluit valt, zoals in de meeste sectoren, eind dit jaar.

Gaat de winst volledig naar het personeel? Kortom, zijn wij de graaiers?

woordvoerder CNV Vakmensen

Het roept de vraag op wat de vakbonden belangrijker vinden voor werknemers, jong en oud: een hoger nettoloon nu, of een rianter pensioen straks? De bonden willen het allebei. „Het uitgangspunt van de FNV blijft dat de koopkracht van werkenden en gepensioneerden zal verbeteren”, zegt een woordvoerder van de grootste vakbond, „en dat tegelijkertijd de kwaliteit van de pensioensregeling op peil blijft.”

CNV Vakmensen spreekt van een valse tegenstelling. „Ik mis een derde factor in dit verhaal”, zegt een woordvoerder. „De winst. Gaat die volledig naar het personeel? Kortom, zijn wij de graaiers?” Hij zegt dat de vakbond per sector zal bekijken hoeveel ruimte er is voor betere arbeidsvoorwaarden.

Pensioen wordt steeds duurder doordat de rente daalt. Met de rente berekenen fondsen hoeveel premie ze nú moeten heffen, om een toekomstige uitkering te kunnen toezeggen. Hoe lager de rente, hoe hoger de inleg die ze nodig hebben.

Maar daarna komen de pensioenfondsen en sociale partners voor een keuze te staan: gaan ze de benodigde premie ook echt vragen? Dat hoeft niet. De meeste pensioenfondsen, ook ABP, maken gebruik van een uitweg die ‘premiedemping’ heet. Dan hoeven werkgevers en werknemers voor iedere euro die nodig is voor hun pensioenopbouw bijvoorbeeld maar 80 cent te betalen. De overige 20 cent voegt het fonds toe vanuit de eigen reserves. Het grote nadeel van die methode: fondsen teren in op hun toch al te kleine reserves. „Op iedere euro die het pensioenfonds binnenkrijgt, maakt het verlies”, zegt Corine Reedijk van pensioenadviesbureau Aon. Een fonds kan dat verlies compenseren met goede beleggingsresultaten. Maar in slechte economische tijden, zoals nu, zakt een fonds alleen maar verder weg. Reedijk: „Ik zie dat veel fondsen hiermee worstelen.”

Lees ook: Pensioenfondsen herstellen zich, maar blijven in gevarenzone

Afgelopen anderhalf jaar is de rente fors gedaald. Toch hebben veel pensioenfondsen een premieverhoging vorig jaar nog even uitgesteld, of beperkt gehouden. Nu willen ze niet langer wachten, omdat hun financiële positie door de coronacrisis verder is verslechterd. Ook speelt mee dat de regels voor ‘premiedemping’ dit jaar wat strenger zijn geworden.

De premiestijgingen zijn misschien verklaarbaar, toch zijn ze opvallend. Want minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) riep pensioenfondsen onlangs op om nog even te wachten met het verhogen van hun premie, en óók met het verlagen van het bedrag dat mensen opbouwen in ruil voor hun premie.

Die oproep was vooral gericht aan pensioenfondsen die dreigende pensioenverlagingen doorschuiven én tegelijk premies willen verhogen. Daarmee zouden ze vooral gepensioneerden helpen. Want hun uitkering hoeft nu niet omlaag en ook in de toekomst wordt de kans op verlagingen kleiner, omdat de hogere inleg van werknemers het fonds gezonder maakt.

Koolmees heeft pensioenfondsen zelf toestemming gegeven om die verlagingen uit te stellen, maar hij vindt het dan eerlijk als deze fondsen óók het zuur voor de werknemers – premieverhoging en opbouwverlaging – nog even doorschuiven.

Maar een fonds dat verlagingen uitstelt én niet tornt aan de premie en opbouw, doet niets om zijn financiële positie te verbeteren. Dit was „een ongelukkige uitspraak” van Koolmees, vindt Marc Heemskerk, van pensioenadviesbureau Mercer. „Fondsen gaan er zo alleen maar verder op achteruit.”

Daarom zal ABP de premie waarschijnlijk tóch verhogen, ondanks de oproep van Koolmees. „We moeten kijken naar de realiteit”, zegt een woordvoerder, die wijst op de rentedaling. „We moeten een faire prijs rekenen voor het pensioen.”

Over een paar jaar komt er waarschijnlijk een einde aan de snelle stijging van de pensioenpremies. Het nieuwe pensioensysteem – afgesproken in het pensioenakkoord tussen het kabinet, werkgevers en vakbonden – is namelijk veel minder gevoelig voor rentedalingen.

„Nu willen we dat het toekomstige pensioen ongeveer 70 procent van het gemiddelde salaris is”, zegt pensioenadviseur Heemskerk. De premie moet steeds verder omhoog om dat doel te bereiken.

In het nieuwe stelsel is het precies andersom, zegt Heemskerk. Er zijn geen toekomstbeloftes meer. „Straks gaan we gewoon een vaste premie met elkaar afspreken.” Wat dat oplevert, wordt onzekerder.

Zolang de rente blijft dalen, zullen ook de problemen bij pensioenfondsen toenemen

Het fonds gaat die premies ook niet meer aanvullen vanuit de eigen reserves. Premiedemping bestaat straks niet meer. Voor pensioenfondsen zal dat een verademing zijn. „Zij maken dan geen verlies meer op elke premie die binnenkomt”, zegt pensioenadviseur Reedijk van Aon.

Maar zover is het nog niet. Pensioenfondsen kunnen pas tussen 2022 en 2026 overstappen op de nieuwe regels. Tot die tijd komen er nog „een paar moeilijke jaren aan”, verwacht Reedijk. Zolang de rente blijft dalen, zullen ook de problemen bij pensioenfondsen toenemen. En het verlangen naar een nieuw stelsel.

Lees ook dit interview: ‘Zoveel onzekerheid bij het nieuwe pensioenstelsel is onrechtvaardig’

Football news:

Jose Mourinho: wat er met Dyer is gebeurd is niet normaal, hij was uitgedroogd. Als de League management niet geeft om de spelers, ik niet
Jose ging twee keer door het lint tijdens de wedstrijd met Chelsea: rende over Lampard en rende om Dyer te zoeken - hij haastte zich naar het toilet tijdens het spel
Lampard op degradatie van de League Cup:we moeten positief blijven. Alles zal komen als Chelsea tweede score, met de score
Call of nature, wat kun je doen? Dyer legde uit waarom hij naar de kleedkamer Rende tijdens de wedstrijd met Chelsea
Mourinho en Lampard hebben elkaar de hand geschud voor de schietpartij. In de eerste helft hadden zij een gevecht
Dest arriveerde in Spanje om een transfer te voltooien naar Barca
Ik ben verantwoordelijk voor mijn fouten. Ik wilde dat Barcelona sterker werd.Lionel Messi sprak de fans aan tijdens de crisis in de club. Na zoveel meningsverschillen wil ik hier een eind aan maken. We moeten eensgezind blijven en begrijpen dat het beste nog moet komen. Ik ben verantwoordelijk voor mijn eigen fouten. Als ik ze liet gebeuren, was het alleen maar om Barcelona beter en sterker te maken