Netherlands

Turkse Wikipedia is weer open maar moet flink afgestoft

Online-encyclopedie Na een blokkade van bijna drie jaar mogen Turkse internetgebruikers weer op Wikipedia. Veel lemma’s en de techniek van de site zijn echter verouderd.

‘Sinds de middelbare school was Wikipedia mijn favoriete website”, twitterde Özgür Can Gürçay nadat de Turkse blokkade van de encyclopedie op 16 januari werd opgeheven. „Toen de site werd geblokkeerd, had ik het gevoel dat Turkije in een duistere revolutie werd gestort. Want alleen een sinister brein is bang voor kennis.”

Veel Turken slaakten een zucht van opluchting toen Wikipedia deze maand weer bereikbaar werd. De blokkade, die bijna drie jaar duurde, kwam symbool te staan voor de toegenomen repressie in het land. Het was de meest verstrekkende blokkade van Wikipedia ter wereld. Terwijl in China alleen de Chineestalige versie onbereikbaar is, was de site in Turkije in geen enkele taal meer te lezen.

Wikipedia werd in april 2017 geblokkeerd omdat enkele lemma’s stelden dat de Turkse regering steun had gegeven aan Islamitische Staat en andere terreurgroepen in Syrië. Ankara sprak van een „gecoördineerde lastercampagne” en eiste dat de lemma’s werden aangepast. De Wikimedia Foundation, de internationale stichting achter de site, weigerde uit principe.

De stichting tekende in mei 2017 beroep aan bij het Constitutionele Hof. Afgelopen Kerst volgde het vonnis: de ban was ongrondwettelijk omdat de vrijheid van meningsuiting was geschonden. Het duurde nog tot 16 januari, de dag dat het vonnis in de staatskrant stond, totdat Wikipedia in heel Turkije weer bereikbaar was.

Tijdens de blokkade daalde het bezoekersaantal van Wikipedia met 80 procent. De site was nog wel bereikbaar via VPN. Ook doken kopieën op, maar veel Turken wisten die niet te vinden. Wikimedia lanceerde een campagne, #WikipediayiÖzledik (#WijMissenWikipedia), om de site onder de aandacht te houden. Op tal van plaatsen in Istanbul verschenen graffiti op de muren van lemma’s.

„Sinds de opheffing van de blokkade is de interesse enorm toegenomen”, zegt Zafer Batik, een vrijwilliger die al jaren is betrokken bij de Turkse Wikipedia. „Op de eerste dag na het einde van de blokkade hadden we 5 miljoen pageviews; daarvoor hooguit 1 miljoen per dag. We hebben ook meer trollen. En de eerste twee dagen meldden ruim 20.000 mensen zich aan als gebruiker, terwijl dat er in héél 2019 slechts 30.000 waren.”

Ironisch genoeg was Wikipedia voor de blokkade relatief onbekend in Turkije. Internetforum EksiSözlük (Sour Times), door de oprichter omschreven als „woordenboek gemaakt door zijn gebruikers”, was en is veel populairder. De Turkstalige Wikipedia is niet zo goed ontwikkeld als de Engelstalige. Veel lemma’s zijn door de blokkade bovendien verouderd. Er is veel onderhoudswerk nodig.

Batik, die werkt als verkoper bij het Amerikaanse automatiseringsbedrijf Honeywell, meldde zich in 2007 aan als gebruiker bij Wikipedia, en is sinds 2012 zeer actief. „We hebben lang problemen gehad vrijwilligers te vinden. In Turkije is vrijwilligerswerk niet erg populair. Er zijn nu ongeveer achthonderd actieve gebruikers in Turkije.”

De Wikimedia Foundation heeft niet veel gedaan voor de Turkse afdeling – hun eerste zorg was dat de blokkade werd opgeheven, zegt John Lubbock, medewerker van Wikipedia UK. „Ik hoop dat de stichting in de toekomst meer middelen beschikbaar stelt om de Turkse editie te verbeteren, want die loopt ver achter op de Engelse. Er moeten technische verbeteringen komen om vandalisme te voorkomen en participatie te stimuleren.”

Lubbock organiseerde onlangs in Londen een training voor Turken die willen bijdragen aan Wikipedia. Er kwamen zo’n twintig mensen op af. „Londen is vanwege zijn diversiteit een goede plek om zo’n training te organiseren. En Turken kunnen ook vanaf hier bijdragen aan de site.” Onder de aanwezigen waren vier journalisten, een advocaat, en andere hoogopgeleide Turken. Tijdens de training legde Lubbock uit hoe ze lemma’s kunnen schrijven, hoe ze die naar de Wikipedia-database kunnen uploaden, hoe ze lemma’s in andere talen naar het Turks kunnen vertalen, en hoe ze accurate bronnen kunnen vinden.

Batik zegt dat er een plan is om de Turkse versie te verbeteren. Zo gaat de Turkse gebruikersgroep op 8 maart trainingen geven over het schrijven van lemma’s over feminisme en vrouwenrechten, in het kader van internationale vrouwendag. „Hopelijk kunnen we over een jaar of twee een officiële Turkse afdeling oprichten.”