Netherlands

Stop de femicide! ‘We noemen het een familiedrama of crime passionel, maar het is gewoon moord’

Nederland staat op een shocking derde plek in Europa wat betreft het percentage vrouwen dat door mannen wordt vermoord omdat ze vrouw zijn. Toch krijgt femicide hier maar weinig aandacht. Sterker nog: we noemen het liever ‘een familiedrama’. Dat moet anders.

Op 10 april stonden er zeventig rode hakken op de Dam in Amsterdam. Ze verwezen naar de zeventig vrouwen die tot dat moment dit jaar in Turkije zijn omgekomen door femicide. Het was een indringend, schokkend beeld. Zeventig lege schoenen voor zeventig vrouwen die er niet meer zijn, omdat mannen besloten dat ze dood moesten. De term femicide verwijst naar de moord op een vrouw omdát ze een vrouw is. Een groot deel van die moorden wordt gepleegd door partners en ex-partners.

Turkije

Het is in Turkije een enorm probleem. De actie op de Dam, een protest tegen femicide, was gebaseerd op een kunstwerk van de Turkse kunstenaar Vahit Tuna. Hij hing 440 paar hakken aan een gebouw om de 440 vrouwen te gedenken die in 2018 in Turkije stierven door femicide. Ondanks de hoge cijfers stapte Turkije in maart uit de Istanbul-Conventie, een internationaal vrouwenrechtenverdrag met als doel het geweld tegen vrouwen aan te pakken en emancipatie te bevorderen. De ultraconservatieve regering gaf er geen officiële reden voor, maar leden van de regerende partij bekritiseerden het verdrag al eerder. De nadruk op gendergelijkheid zou in strijd zijn met traditionele familiewaarden en homoseksualiteit propageren.

In het progressieve Nederland is de situatie heel anders, zou je denken. Die gedachte zit er echter naast. Ja, de cijfers zijn hier lager dan in Turkije. Maar in Europa doet Nederland het uitermate slecht. Als per hoofd van de bevolking wordt gekeken naar de moorden op vrouwen door een ex of partner, staat Nederland volgens cijfers van Eurostat op de derde plaats. Achter twee landen met eveneens een progressief imago: Finland en Zweden. Hoe kan dat? Dr. Kaouthar Darmoni, CEO van kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis Atria, wijst erop dat ook hier de man-vrouwverhoudingen scheef zijn. ‘In Nederland is er minder sprake van een machocultuur, maar wel van sterke gendernormen en machtsrelaties. In de gevallen van geweld tegen vrouwen zie je dat het vaak misgaat wanneer een relatie uitgaat of wanneer vrouwen hun grenzen aangeven. De man heeft dan geen controle meer over zijn vrouw en kan dat simpelweg niet accepteren.’

Controle

Onder veel mannen leeft de gedachte dat een vrouw van hém is. Ze moet gehoorzamen en bij hem blijven. Doet ze dat niet, dan wordt er vaak door stalking en/of geweld geprobeerd om weer controle over haar te krijgen. In het uiterste geval wordt ze vermoord. Zoals de zestienjarige Hümeyra, die in 2018 in de fietsenstalling van haar school werd doodgeschoten. De dader was een man met wie ze een korte relatie had en die haar daarna veelvuldig stalkte. Ook de 45-jarige Deborah werd in 2019 na langdurige stalking door een ex doodgeschoten. Een paar weken geleden overleed Eva, 28 jaar, thuis aan verwondingen. Volgens een reconstructie van NH Nieuws trof ze haar vriend aan onder invloed van cocaïne. Eva ging vervolgens naar haar ouders, die haar aanraadden om met de relatie te stoppen. Vermoedelijk heeft haar vriend haar kort nadat ze weer thuiskwam vermoord.

Rookgordijn

In Nederland werden in 2018 43 vrouwen omgebracht, in 2019 44. Voor mannen liggen die aantallen op 76 en 81. De cijfers zijn voor velen aanleiding om acties tegen femicide, zoals die op de Dam, te bekritiseren. Hoezo strijden tegen vrouwenmoord als er meer mannen omkomen? Die reacties gaan voorbij aan het feit dat moorden op vrouwen en mannen een totaal ander karakter hebben. Van de vermoorde vrouwen werd meer dan de helft vermoedelijk door een ex of partner van het leven beroofd. In 2018 was het zelfs 76,2 procent. Voor mannen lag dat percentage op 2,7. Maar zelfs de politie is niet altijd doordrongen van het verschil. Kaouthar Darmoni: ‘We geven met Atria workshops en lezingen bij de politie, om politiemensen gendersensitiever te maken. Dan beginnen ze altijd over cijfertjes, zo van: ‘Er worden twee keer zo veel mannen vermoord.’ Ja, hallo! De moord op vrouwen is anders van aard. Waar het bij mannen vaak gaat om afrekeningen binnen het criminele circuit of uit de hand gelopen vechtpartijen, worden vrouwen vooral vermoord door intimi. In het bijzonder door partners en ex-partners. Die discussie moet je continu voeren. Dat maakt me zo pissig.’

Zelfverdediging

Daar komt bij dat femicides maar het topje van de ijsberg zijn, de dieptreurige eindstations van veel geweld. Darmoni: ‘Femicide is in de meeste gevallen geen
op zichzelf staand incident. Vaak is er bij instanties zoals de politie al eerder aangifte gedaan van huiselijk geweld of stalking.’ In 2020 gaven in een onderzoek van het CBS 1,2 miljoen personen van zestien jaar en ouder aan in de voorgaande twaalf maanden slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld. Bij 820.000 mensen had het een structureel karakter. Uit een rapport van onderzoeksinstituut Regioplan komt naar voren dat mannen en vrouwen even veel dader en slachtoffer zijn van geweld. Maar er blijkt ook uit dat het geweld van mannen tegen vrouwen vaker plaatsvindt en ernstiger is. Vrouwen plegen vaker geweld uit zelfverdediging en zijn vaker slachtoffer van geweld door een ex of partner.

Lees ook:
Debby: ‘In Nederland blijft huiselijk geweld vaak achter de voordeur of zien we het niet als een gendergerelateerd probleem’

‘Familiedrama’ of een ‘Crime passionel’

Als een man een ex of partner ombrengt, worden er in Nederland woorden gebruikt die een rookgordijn optrekken rond de werkelijke situatie. Debbie Maas, voorzitter van Landelijk Netwerk Veilig Thuis, het meld- en adviespunt voor huiselijk geweld en kindermishandeling: ‘Hier vindt gewoon grof geweld plaats. Maar we labelen het verkeerd. We noemen het een familiedrama of een crime passionel. Die termen dekken de lading helemaal niet. Een crime passionel associeer je met ‘per ongeluk’, iets wat je doet omdat je op dat moment zó kwaad was. Maar vaak was er juist sprake van een opbouw van geweld. We moeten veel explicieter gaan zeggen wat het is: moord.’ Overigens kan de term huiselijk geweld ook op veel kritiek rekenen: die klinkt bijna knus. Partnergeweld en ex-partnergeweld worden als passender begrippen gezien.

Nationale ramp

Het gebruik van de term femicide kan helpen om het probleem beter op de kaart te zetten. In Nederland wordt het woord nog weinig gebezigd, in andere landen gebeurt het meer. Darmoni: ‘Nederland doet het wat femicide per hoofd van de bevolking betreft slechter dan landen als Italië en Spanje. Daar is femicide echter veel bekender, omdat er specifiek aandacht voor is binnen de heersende machoculturen in deze landen. In Frankrijk wordt femicide zelfs gezien als een nationale ramp, omdat er elke drie dagen een vrouw wordt vermoord.’ Ter vergelijking: hier was dat voor 2018 en 2019 elke acht dagen. Frankrijk telt vier keer zo veel inwoners. Tel maar uit.

De Franse regering heeft recent stappen ondernomen, zoals het uitbreiden van het aantal opvangplaatsen, het onderzoeken van de politieaanpak en het toepassen van elektronische enkelbanden voor geweldplegers. Die maatregel kwam er onder meer dankzij het actievoeren door vele duizenden vrouwen. Darmoni: ‘Frankrijk heeft een heel sterke feministische cultuur, feminisme is er meer mainstream.’

Actie

Nederland kent minder massale demonstraties, maar er wordt wel degelijk actie ondernomen. Zo heeft de feministische actiegroep De Bovengrondse tijdens de eerste lockdown samen met Vice en Veilig Thuis aandacht gevraagd voor huiselijk geweld en slachtoffers gewezen op hulplijnen. Want de lockdowns maken dat huiselijk geweld overal ter wereld, van China tot Frankrijk, toeneemt. Mensen zitten opgesloten met hun belagers en de spanningen kunnen hoog oplopen.

Hoe ging het in Nederland? Maas: ‘Dat weten we nog niet precies. Als we kijken naar het aantal meldingen, zien we geen toename. We kregen het afgelopen jaar wel meer adviesvragen. Maar wat we vooral horen van collega’s in het land, is dat de heftigheid van huiselijk geweld en kindermishandeling lijkt toe te nemen.’ Uit onderzoek van Motivaction bleek in september 2020 dat zeven procent van de Nederlanders partnergeweld had meegemaakt in de coronaperiode.

Tekst: Iris Vandemoortele | Beeld: Getty

Heb je hulp nodig of wil je advies, voor jezelf of iemand anders?
Kijk op veiligthuis.nl, chat anoniem (werkdagen 9 – 17 uur) of bel Veilig Thuis op 0800 2000 (gratis, 24/7).
Ook op fier.nl, moviera.nl en safewomen.nl kun je hulp en advies vinden.

VIVA nieuwsbrief

Iedere week de leukste nieuwsbrief van Nederland in je mailbox?

Het hele verhaal lees je in VIVA-22-2021. Deze editie ligt vanaf 2 juni in de winkel.
Sommige artikelen kun je maar gedeeltelijk lezen op viva.nl, omdat ze afkomstig zijn uit de papieren VIVA. Uit respect naar onze abonnees én om te zorgen dat wij online leuke gratis content kunnen blijven maken. We hopen te kunnen rekenen op je begrip!

Football news:

Newcastle werd gekocht voor de Saoedi ' s door dezelfde dame die de sjeiks naar Man City bracht en de Britse prins verliet voor onafhankelijkheid
De Premier League is van mening dat Saoedi-Arabië de club niet heeft gekocht, Shearer en de fans zijn blij, er is een zware reflectie in de media: de wereld na de verrijking van Newcastle
Tutberidze ' s zoektocht in het paarschaatsen: Tarasova en Morozov veranderde het programma-en Gleichengauz is verdrietig dat zijn ideeën niet paste daar
Russische voetballer-meme-top 2 in uithoudingsvermogen in FIFA 22. Vermoeidheid is een illusie
Een unieke passage door de bouw van de snelste stedelijke Baan F-1: Het wordt voorbereid voor de Grand Prix voor $ 660 miljoen, de start is in 2 maanden
Rangnik zwijgt over Loco, maar spreekt met de Europese media. We analyseren Nikolic ' s ontslag door een monoloog over Red Bull
Fiorentina vraagt 90 miljoen euro voor Vlahovich. Man City, Juventus, Tottenham en Inter bieden voor de Servische Europese topclubs zijn geïnteresseerd in Fiorentina spits Dusan Vlahovic