Netherlands

Sifan Hassan: ‘Ik heb pijn en verdriet gehad. Die delen van mijn leven wil ik liever niet zien’

Sifan Hassan (28) draalt wat versuft rond in de keuken van een huiselijk ingerichte atletenwoning in het hoofdkantoor van haar management te Nijmegen. Trekt laden open, zoekt borden, mokken, bestek – niet per se in de efficiëntste volgorde. De nacht heeft haar nog niet losgelaten. „Hoi”, mompelt ze, en dan snijdt ze met een groot mes een mango in plakken. „Eerst even ontbijten.”

Na een jaar waarin ze door visumproblemen en het coronavirus als een nomade over de wereld zwierf, kan ze eindelijk even tot rust komen. Het idee is dat ze twee weken in Nijmegen blijft om wat zakelijke dingen te regelen. Als er tijd overblijft wil ze vriendinnen zien. Die zullen een koffieritueel houden, net als haar moeder vroeger deed. En verder zal ze slapen, veel slapen. Daarna trekt ze het liefst naar warmere oorden om zich, op hoogte, voor te bereiden op de uitgestelde Olympische Spelen.

Er zijn drie opties, maar niet één is ideaal: in Potchefstroom (Zuid-Afrika) kan ze aansluiten bij een trainingsgroep, maar daar waart een mogelijk nog besmettelijkere variant van het coronavirus rond. In Ethiopië, het land dat ze als 15-jarig meisje ontvluchtte, is het onrustig door gevechten in Tigray, in het noorden. En de VS, waar ze jaren naar hartenlust trainde, komt ze al bijna een jaar niet meer in. Door de pandemie wordt haar visum maar niet verlengd. Onlangs werd haar zelfs de toegang tot de Amerikaanse ambassade in Amsterdam ontzegd, terwijl ze een afspraak had. „Zo arrogant”, foetert ze. „Belachelijk.” Pas op 22 maart heeft ze weer een afspraak. In de tussentijd hoopt ze dat haar belangrijkste sponsor Nikepolitieke invloed kan uitoefenen. Maar of dat kans van slagen heeft, is onduidelijk.

En dus kan ze niet naar huis, naar haar appartement op de Nike-campus in Beaverton, Oregon, waar haar lievelingsvoorwerp staat: haar grote, comfortabele, dure bed. Het is het enige wat ze echt mist. Het voormalige hoofdkwartier van het door dopingperikelen gesneuvelde Nike Oregon Project is de plek waar ze het beste kan trainen, waar ze alles binnen handbereik heeft; drie gyms, parken voor haar duurtrainingen, een pracht van een atletiekbaan, een hypermoderne woonkamer die ze naar believen op de gewenste hoogte kan instellen. „Als ik daar loop, gaat alles makkelijker”, zegt Hassan, in stukjes Nederlands en Engels. „Ik kan me beter focussen. Er is geen afleiding. Dus in mijn hoofd probeer ik altijd daar te zijn.”

Lees ook, uit juli 2020: Voor tweevoudig wereldkampioen Sifan Hassan valt dit jaar niets te halen

In februari vorig jaar reisde ze voor een trainingsstage op eigen risico vanuit de VS naar Ethiopië, het land dat almaar onrustig blijft, maar dat een aantrekkingskracht op haar blijft houden. Sinds een eerste „spannende” vakantie in 2014, negen jaar nadat ze vluchtte, keert ze er jaarlijks terug om te trainen in het kamp van topatleet Kenenisa Bekele in Sululta, een stadje op 2.500 meter hoogte. Maar ze gaat er ook heen omdat haar ouders er wonen, met wie ze na vele jaren eindelijk weer contact heeft. „Dat is fantastisch”, zegt ze.

Als ze in Sululta arriveert, is Ethiopië nog gevrijwaard van het virus. Hassan begint er met haar trainingsmaatje en landgenoot Yomif Atomsa en hun Amerikaanse trainer Tim Rowberry aan haar voorbereiding op de Olympische Spelen van Tokio, met een WK halve marathon in Valencia als tussendoortje. Ze heeft subdoelen nodig om gemotiveerd te blijven. Als ze hoort dat die race niet doorgaat, spreekt ze af het drie weken wat rustiger aan te doen. Dat is wat ze zo fijn vindt aan Rowberry, sinds vorig jaar haar coach: hij past de planning aan als de omstandigheden veranderen. Ligt een jaar bij voorbaat vast, dan krijgt ze het benauwd.

Maar als het virus zich verder verspreidt, en Rowberry halsoverkop terugvliegt naar de VS, beseft Hassan dat ook zij niet aan de gevolgen van de pandemie kan ontsnappen. Ineens moet ze het zonder trainer stellen, terwijl ze nou juist iemand is die vaart bij een strakke begeleiding. Ze wil een coach die haar naar de baan stuurt als ze geen zin heeft, die haar tussentijden noteert en ingrijpt als ze vermoeid is.

Als de Spelen dan ook nog eens uitgesteld worden, verliest ze richting in haar leven. „Ik heb bijna twee maanden niets gedaan”, zegt ze. „Ik had er geen zin in, kwam amper mijn bed uit. Ik was boos, deed alleen wat oefeningen. En ik bokste. Daarin kon ik mijn woede kwijt.”

Sifan Hassan

Foto Dan Vernon

Hassan verliest niet alleen haar grote doel, de kans op sportieve revanche na haar vijfde plek ruim vier jaar geleden in Rio, maar ze kan ook Ethiopië niet meer uit. De Amerikaanse ambassade in Addis Abeba is gesloten en haar visum is verlopen. Uiteindelijk zit ze er vijf maanden vast. „Dat was moeilijk”, zegt ze. „Want er waren politieke problemen. Addis is een autonome regio. Er wonen vooral Oromo. Ik hoor daar ook bij. In juni werd er een zanger vermoord, Hachalu Hundessa, ook Oromo. Rondom de stad wonen veel andere etnische groepen. Alle wegen van en naar Addis werden met stenen geblokkeerd. Ik was bang, durfde twee weken mijn huis niet uit.”

Sifan Hassan groeit op tussen de paarden, kippen en koeien op de boerderij van haar moeder, in een klein dorpje niet ver van Nazareth, in het hart van Ethiopië. Haar vader heeft elders een boerderij en raakt al vroeg uit beeld. „Ze waren niet gescheiden”, zegt Hassan, „maar woonden gewoon apart.”

Ze wordt grootgebracht door haar moeder en haar oma, twee vrouwen die ze als „zakelijk” en „religieus” omschrijft. Haar vader ontmoet ze pas veel later in haar leven. Ze zegt hem nooit echt gemist te hebben. „Een lieve man, met wie ik inmiddels een goede band heb. Veel socialer dan mijn moeder. Hij is groot fan van voetbal en atletiek. En wat minder religieus. Qua uiterlijk lijk ik het meest op hem. Maar qua karakter op mijn moeder.”

Een tijdje geleden is ze gaan uitzoeken van wie ze haar looptalent heeft. „Mijn vader was ook snel”, zegt ze. „Op de korte afstanden. En mijn oma had de endurance. Ze wandelde op haar zeventigste nog twee uur.” Hassan kreeg het beste van twee werelden.

Als kind is ze veel buiten te vinden. Ze heeft zoveel energie dat ze moet bewegen om rustig te worden. Naar school rent ze, een kilometer of drie, omdat ze ’s ochtends niet vooruit te branden is en altijd te laat van huis gaat. Ze is populair omdat ze fanatiek is in alle sporten die ze beoefent. Ze speelt liever met jongens dan met meisjes, omdat die langer door kunnen. „Ik was dun en had zulk kort haar dat ik ook wel een beetje op een jongetje leek”, vertelt ze lachend. „Ik droeg ook altijd broeken, omdat jurken er niet uit zagen.”

Van armoede is geen sprake. „We hadden geen auto. Maar we konden eten, het was gezellig, en we konden kleren kopen. We hadden eigenlijk alles.”

Als ze tien is, wordt er op school een hardloopwedstrijd georganiseerd. Ze wil aanvankelijk niet meedoen, maar een vriendinnetje haalt haar over. Op de 100 meter wordt ze vierde. Ze doet net zo lang mee tot ze een afstand weet te winnen. Dat lukt op de 800 meter. Maar dromen van een carrière als atlete doet ze niet. Ze wil wetenschapper worden. Natuurkunde vindt ze interessant, het brein fascineert haar. En ze houdt van „history”.

Hassan is dertien als ze naar haar grootmoeder in Addis verhuisd. Vanaf dat moment is het met haar zorgeloze jeugd gedaan, zegt ze. Waarom ze precies naar oma moet, wil ze niet kwijt. Niemand in haar professionele omgeving weet daar het fijne van. „Het was gevaarlijk in Addis, dat herinner ik me nog. Als ik daar was gebleven, had ik het moeilijk gekregen. Ik ben te eigenwijs, ik vind dat ik de baas ben over mezelf. Veel mensen zijn er doodgegaan omdat ze vrijheid wilden. Ik weet niet of het ooit nog veilig zal zijn in Afrika.”

Twee jaar later vlucht ze naar Nederland. Ze is vijftien. Over de details is weinig meer bekend dan dat ze ofwel door haar moeder op het vliegtuig naar Amsterdam wordt gezet, of dat ze in haar eentje naar Turkije reist en vanuit daar naar Nederland vliegt. Ze wil er in elk geval niets over kwijt. „Dan gaan mensen over me praten. Dat vind ik vervelend.”

Je vluchtte omdat het in Ethiopië te gevaarlijk was. Hoe was het voor je om daar jaren later, afgelopen juni, opnieuw in terecht te komen?

„Op dat moment moeilijk. Er reed geen auto meer op straat, ik kon nergens heen. Maar nu, achteraf, is het oké. Want er is mij niets gebeurd.”

Je trainer zei in een interview dat je mentaal op was na die angstige situatie in Ethiopië. De eerste wedstrijd die je daarna liep, in Monaco, stapte je uit.

„Dat is denk ik waar. Ik had een mental block. Ik was nog niet rustig in mijn hoofd.”

En kan je daar dan met mensen over praten?

„Nee, nee, ik praat met niemand over dat soort dingen. Mij helpt dat niet. Het voelt niet goed.”

Je staat niet lang stil bij pijn of verdriet.

„Nee, want wat kan ik doen? Verdrietig kan je alleen zijn als je kracht over hebt. Maar als je dat niet hebt, moet je het niet toelaten. Dat geloof ik echt. Anders wordt het te pijnlijk. Als je steeds gaat zoeken en graven, dan kom je ook aan andere pijn. En dat wil ik niet.”

Ben je niet bang dat het een keer terugkomt, de dingen die je wegstopt, die je wil vergeten?

„Daarvoor moet ik oppassen. De ene dag ben ik happy en de andere dag minder.” Ze maakt golfbewegingen met haar arm. „Dat is ook mooi aan het leven. Als alles perfect is, dan zou het maar saai zijn.”

Wanneer zat je voor het laatst op een dieptepunt?

„Een maand of twee geleden.” Het blijft lang stil. „Ik wil er niet over praten. Het gaat nu weer goed.”

Tegenslagen zijn moeilijk voor Hassan, zei haar voormalige coach Honoré Hoedt. Als ze een wedstrijd verloor, zag hij zijn pupil soms twee weken niet. In aanloop naar de Spelen van Rio, ruim vier jaar geleden, raakte ze geblesseerd, tijdens een wandeling in de Grand Canyon. Hoedt: „Ze kon daar niet mee omgaan, werd depressief. Ze zit vol met moeilijke ervaringen. Maar die deelt ze niet. Ook niet met mij.”

Door die gesloten houding geldt Hassan bij het grote publiek als een mysterie. Niemand weet precies wat er in haar omgaat. „Het klopt dat ik pijn en verdriet heb gehad”, zegt ze. „Die delen van mijn leven wil ik liever niet zien. Toen ik een jaar of twintig was, had ik veel problemen. Als ik stress had, kwamen de beelden van vroeger terug. Ook tijdens grote toernooien.

„Toen het na drie jaar niet beter werd, heb ik besloten: oké, het is gebeurd en ik kan er niets meer aan doen. Het is zonde als terugdenken je leven miserable maakt. Soms is het goed. Als je kan zeggen: ik heb moeilijke dingen meegemaakt, maar vandaag sta ik hier en ik heb het overleefd. I have survived!” Bij elke lettergreep tikt ze met haar vingers op het tafelblad.

Je hebt een overlevingsinstinct. Ben je daarom ook zo goed in wat je doet?

„Zou kunnen. Misschien is mijn mentale kracht wel groot geworden door de dingen die ik allemaal heb meegemaakt. Zo groot dat ik er mijn lichaam mee kan besturen. Dat ik kan besluiten: oké, nu voel ik even helemaal niks.”

Heb je ooit hulp gezocht?

You think they are gonna deal with your mind? No! Ik heb ontdekt dat je nare dingen kunt weggooien zonder erover te praten. Toen ik vroeger boos of blij was, las ik de Koran. Dan ging ik bidden. Daar werd ik rustig van. Nog steeds.”

Praten doe je met Allah?

Als ik het moeilijk heb, lees ik verzen. Eentje is me in het bijzonder dierbaar. Het gaat over hardship. Wacht, ik google het even.” Ze leest voor: „For indeed, with hardship will be ease. Als ik die zin lees, weet ik dat het weer beter wordt, hoe moeilijk het ook lijkt. Je kunt nog zo in de knoop zitten, en denken; hooooo ik word gek…” Ze grijpt met beide handen naar haar hoofd. „…maar je weet: het komt goed.”

Daarom kun jij ook na een moeilijke periode, zoals vorig jaar in Ethiopië, de sterren van de hemel lopen.

„Ik denk ook dat ik het nodig heb dat iets niet goed gaat. Dan word ik boos, en kan ik harder trainen.”

Weet je nog wanneer je dat vers voor het eerst las?

„Vorig jaar in Doha, toen Alberto geschorst werd. Ik kende het zinnetje van vroeger, maar toen realiseerde ik me pas wat het betekende. Het kwam terug op het perfecte moment.”

Sifan Hassan

Foto Dan Vernon

Op 28 september 2019 wordt Sifan Hassan voor het eerst in haar carrière wereldkampioen outdoor. Ze wint de 10.000 meter en is dolgelukkig. Maar een dag later hoort ze dat haar coach, Alberto Salazar, voor vier jaar wordt geschorst door het Amerikaanse antidopingagentschap Usada. Na een onderzoek van zes jaar kan de vermaarde dopingjager Travis Tygart niet anders dan concluderen dat Salazar drie keer een dopingreglement heeft geschonden: op zijn zoons test hij verboden testosteronpleisters, hij dient verboden injecties met een niet-verboden middel toe en hij instrueert zijn atleten hoe ze gevoelige informatie achter moeten houden bij een dopingcontrole.

Het gebeurde jaren voordat Hassan eind 2016 bij Salazar ging trainen, maar logischerwijs straalt zijn verleden af op de atleten die hij coacht. Niet alleen journalisten trekken Hassans magistrale prestatie vanaf dan openlijk in twijfel, ook sommige atleten doen dat.

Hassan moet nog drie keer lopen op de WK. Op haar programma staan de series en eventuele finalerondes van de 1.500 meter, haar lievelingsafstand, maar ook de wedstrijd die ze tactisch het moeilijkst vindt. Ze moet lopen op 2, 3 en 5 oktober. „Ik was voor die races helemaal in de war. Het zou een perfect toernooi worden, ik was super in vorm, had al goud, en toen veranderde alles. Ik sprak met niemand meer. Zei alleen maar tegen mezelf: it will be okay, it’s hard now, but it will be easy.”

Hassan wint de finale op een ongeziene manier, door tegen haar natuur in al vroeg op kop te komen en die positie niet meer af te staan. Voor het eerst in de geschiedenis pakt een vrouw WK-goud op zowel de 1.500 als de 10.000 meter. Na afloop van de race heeft ze voor de camera’s van de BBC haar verhaal klaar: „I am clean”, zegt ze gepikeerd, gepijnigd.

Is het moeilijk voor je dat mensen jouw prestaties sindsdien in twijfel trekken?

„Ja, weet je waarom? Het is onlogisch. Als je drugs gebruikt, ben je niet constant. Want je gebruikt het niet altijd. Dan pakken ze je. Ik was al goed lang voordat ik naar Alberto ging. Sinds 2013 ben ik wereldtop. En bij Alberto schoot ik niet ineens, boem, omhoog.”

Ze weerspreekt wat haar oud-coach Honoré Hoedt vertelde: dat ze in 2016 tegen hem heeft gezegd dat ze nooit naar Alberto Salazar zou gaan omdat ze niets met doping te maken wilde hebben.

Waarom ben je met Salazar in zee gegaan?

„Na de breuk met Honoré heeft mijn management allerlei coaches voor me gezocht. Ze hadden kandidaten in Engeland en drie in de VS. Over Alberto wist ik niets. Ik ben naar Amerika gegaan om met Mo Farah [viervoudig olympisch kampioen, 5.000 en 10.000 meter] te trainen. Wat anderen doen, wat ze eten, of ze doping gebruiken; het kan me niet schelen. Daar heb ik namelijk geen controle over. Als ze gepakt zijn ga ik er natuurlijk niet heen. Maar zonder die bewijzen kan ik gewoon gaan. Waarom moet er altijd twijfel zijn?”

Wist je van het onderzoek dat naar Salazar liep?

„Ja, maar ik heb het nooit gelezen. Ik wist dat Mo daar trainde en dat hij hard liep. Ik wilde hem volgen. In de VS heb ik ook veel met andere coaches gewerkt. Met Jerry Schumacher, Pete Julian, én met Alberto. Ik koos voor hen alle drie.”

Ging het meteen goed?

„Ik ben eerst twee weekenden bij Alberto op proef gaan trainen, daarna twee weekenden bij de andere coaches. Het voelde goed, ik zag niets wat niet kon. I was fine there.”

Als je met de beste coaches ter wereld traint, krijg je natuurlijk ook de beste voeding en supplementen.

„Ze hadden veel dingen; fysio’s, psychologen, en andere staf. Maar ik heb nooit wetenschap gezien of zo. Mijn management wilde ook dat ik voorzichtig deed. Dus mijn supplementen bleven uit Nederland komen.”

Uiteindelijk kies je ervoor om na de schorsing van Salazar met zijn assistent Tim Rowberry te gaan werken. Dan kan je natuurlijk weer kritiek verwachten.

„Maar Tim was helemaal niet Alberto’s assistent. Hij was een college coach in Utah, hielp af en toe met hazen bij wedstrijden. En hij ging mee op reis als Alberto er niet was. Maar hij had geen contract bij Nike. Mensen weten niet waar ze het over hebben. Zo ging het ook bij Alberto: bijna niemand heeft dat rapport gelezen. En toch zeggen ze: doping. Als er eentje wat zegt, volgt een ander. En zo gaan verhalen een eigen leven leiden.”

Hassan loopt in het coronajaar 2020 slechts vier wedstrijden. Toch slaagt ze erin de aandacht op zich te vestigen. In september verbetert ze in Brussel het werelduurrecord (18,930 kilometer) en een maand later pakt ze in de koude en de regen van Hengelo het Europees record op tien kilometer (29.36 minuten).

De meeste atleten die bij sportmerk Nike onder contract staan, worden op hun salaris gekort omdat ze door de pandemie niet voldoende wedstrijden kunnen lopen. Maar niet Sifan Hassan. „Ach, geld boeit me niet”, zegt ze. „Ik was misschien nog wel gelukkiger toen ik niets had. Want als je weinig hebt, ben je met minder al dankbaar. Vroeger was ik blij met tien euro. Nu is dat niks. Mijn moeder ziet graag dat ik mijn geld aan goede doelen geef. Dan ben je een goede moslim.”

En doe je dat ook?

„Ik ben bezig met de Sifan Charity, heb al twee waterputten laten aanleggen in Ethiopië, in Sebeta. Met het geld dat ik nu verdien zou ik graag een bedrijf starten. Sifan Coffee of zo. Een keten. De wereld veroveren.”

Maar eerst olympisch kampioen worden. Denk je dat de Spelen dit jaar doorgaan?

„Inshallah! Ik wíl dat ze doorgaan. Covid blijft misschien nog wel tien, twintig jaar bij ons. We blijven toch niet alles cancellen?” Ze gaat rechtop zitten. „Ik wil twee keer goud, op de 5.000 én de 10.000 meter.”

Wat zou het je opleveren, behalve geld, dat je niet boeit, en roem, waar je niet van houdt?

„Ik weet niet waarom ik altijd wil winnen. Misschien wil ik mezelf wel verslaan.”

Football news:

Laporta op Messi: Barcelona is een familie. Ik hoop dat dit zal helpen om ervoor te zorgen dat de beste speler in de geschiedenis blijft bij de club
Manchester derby in een verlaten stad: fans in plaats van spelers ontmoeten hun auto ' s, Zinchenko geeft een Interview in het Russisch, Sulscher breekt de serie Pep
Laporta op verkozen president van Barca: de club moet opnieuw gelukkig en economisch duurzaam
Liverpool heeft niet gewonnen op Anfield in 8 opeenvolgende competitiewedstrijden voor het eerst sinds 1952
Pioli over Milaan: we zijn er trots op dat we een jong team hebben, maar we hebben stabiliteit nodig
Laporta werd opnieuw president van Barcelona. Onder hem, de club won 6 trofeeën in 2009
Mourinho op 4-1 Met Paleis: Goede week. Tijdens de rust zei hij dat hij blij was om een doel toe te geven, de spelers dachten dat ik gek was