Netherlands

Proefdraaien met de nieuwe verhoudingen in de Tweede Kamer

Analyse

Algemene Politieke Beschouwingen Het kabinet bereikte deze week een kostbaar begrotingsakkoord met de Tweede Kamer, maar leunde daarbij grotendeels op de eigen coalitie.

Trots stond VVD-fractievoorzitter Sophie Hermans donderdag aan het einde van de avond achter het katheder van de Tweede Kamer. Het was gelukt, zei ze, om te luisteren naar „alle wensen” waar partijen twee dagen lang over „gedebatteerd” hadden. De begroting zou aangepast worden, met bijna 2,8 miljard euro. Extra investeringen in defensie en politie, hogere salarissen in de zorg en in het basisonderwijs, een lagere energierekening voor burgers en bedrijven en een korting van de verhuurdersheffing voor wooncorporaties. „Na uren van debatteren zijn we samen ergens geland.”

Een glunderende D66-fractieleider Rob Jetten zag zelfs een „vleugje magie in de zaal” vanwege het bereikte begrotingsakkoord. Rond half 2 ’s nachts stemden achttien van de negentien Tweede Kamerfracties ermee in – alleen Bij1 stemde tegen.

Een in het debat gesloten deal? Op de tweede dag van de Algemene Politieke Beschouwingen APB) waren er in feite twee werkelijkheden. Er was het debat dat plaatsvond in de plenaire zaal van de Tweede Kamer en online live werd uitgezonden. Urenlang spraken de fractieleiders met demissionair premier Mark Rutte (VVD).

Lees ook dit artikel over hoe de coalitie twee miljard euro bij elkaar vond

Én er waren de onderonsjes in de wandelgangen, ver buiten het zicht van camera’s, journalisten en de publieke tribune. In achterkamers, zithoeken en de benauwende betonnen gangen van de tijdelijke Tweede Kamer werden de échte zaken gedaan, in een werkelijkheid waar veel Kamerleden buiten bleven. De uitkomst: een akkoord tussen de vier coalitiepartijen van het demissionaire kabinet over een begroting waar ze in augustus ook al samen over hadden onderhandeld.

Dat was de nieuwe politieke realiteit: het interregnum tussen Rutte III en, waarschijnlijk, Rutte IV, werd gevuld met de illusie ín het debat tot meerderheden te komen, te luisteren naar de negentien fracties, terwijl op de achtergrond de regeringspartijen er zelf wel uit kwamen. Voorstellen waar een meerderheid in de Kamer voor leek te zijn – zoals de volledige afschaffing van de verhuurdersheffing – werden door de coalitie afgezwakt. En het compromis werd als overwinning gezien.

Even kruisten de twee werkelijkheden elkaar donderdagavond, toen Rutte een in zijn handen geschoven brief voorlas over de stijgende zorg-salarissen. Die zouden – „hee, da’s grappig” – tóch deels betaald worden uit een verhoging van de vennootschapsbelasting – een fiscale maatregel waar de VVD jarenlang nooit aan wilde. Die wens had de Tweede Kamer vorige week al uitgesproken in een andere breed gesteunde motie, maar ’s ochtends zei het kabinet de financiële dekking uit een verhoging van de zorgpremie te willen halen. Achter de schermen werd het alsnog geregeld. Dat de motie toch werd uitgevoerd vierden sommige oppositiepartijen als een overwinning.

Dat de VVD-leider verrast leek te zijn kwam doordat hij zelf niet aan het achterkamertjesoverleg deelnam. Het waren vooral de financieel woordvoerders van de (ex-)regeringsfracties die het akkoord in elkaar hadden gesleuteld: Eelco Heinen (VVD), Alexander Hammelburg (D66), Inge van Dijk (CDA) en Pieter Grinwis (ChristenUnie). Vier politici die pas sinds maart in de Kamer zitten. Namens het kabinet werd ook Wopke Hoekstra, demissionair minister van Financiën (CDA), bij het overleg betrokken. Anders dan Rutte kon hij tijdens het debat wel regeringsvak K zo nu en dan verlaten. Ook GroenLinks-leider Jesse Klaver en enkele van zijn fractieleden gingen regelmatig de gang op, maar ze onderhandelden niet mee. Ze werden hooguit geïnformeerd.

Vorige week nog viel de coalitie als los zand uit elkaar, toen de ChristenUnie een motie van afkeuring steunde die leidde tot het aftreden van minister Sigrid Kaag (D66, Buitenlandse Zaken) en uiteindelijk ook het vertrek van minister Ank Bijleveld (CDA, Defensie.) Rutte zei daarna dat de coalitie niet meer bestond. Daarom moesten de drie partijen die elkaar nog wel vasthielden op zoek naar steun. Die vonden ze uiteindelijk toch weer bij de oude coalitiepartner.

Het uitzonderlijke begrotingsakkoord – doorgaans wordt er bij de APB nooit meer dan een paar miljoen verschoven – toonde de fragiele mogelijkheden van een minderheidscoalitie, de optie die informateur Johan Remkes aan het onderzoeken is.

Ja het kán, zakendoen met een deel van de Kamer. Maar het kost veel geld en kan coalitiepartijen met een onbevredigend gevoel achterlaten. Een minderheidskabinet zal niet eenmaal concessies moeten doen, zoals bij de onderhandeling over een regeerakkoord, maar regelmatig.

De val van Kaag en Bijleveld liet bovendien zien hoe machtig de oppositie kan zijn als die partijen een meerderheid vormen en samen optrekken.

Maar bij de APB was van zo’n machtspositie geen sprake; een aanzienlijk deel van de Kamer stond buitenspel. Dat geldt ook in de formatie. Meerderheden en steun worden gezocht bij vijf, of met de PvdA erbij, zes partijen die Rutte tot het „brede politieke midden” rekent. Dertien Kamerfracties kijken toe.

Er dreigt waar Rutte in het voorjaar voor waarschuwde, maar wat hij nu toch laat gebeuren: het politieke midden komt tegenover de flanken te staan. Dat is niet zonder risico’s. Veel van die dertien partijen vertegenwoordigen met name kiezers die wantrouwend staan tegenover de politiek en die het gevoel hebben maatschappelijk minder mee te komen. Daarmee wordt de politieke scheidslijn ook steeds meer een maatschappelijke: tussen meepratende groepen en de mensen die toch al het gevoel hadden dat er niet naar ze geluisterd werd.

Wil het politieke midden dat? Partijen zullen na een week waarin ogenschijnlijk werd proefgedraaid met die nieuwe verhoudingen hun knopen tellen. Maandagochtend half twaalf moeten de onderhandelingsteams van VVD, D66 en CDA zich weer bij informateur Johan Remkes melden. Hij wil komende week conclusies trekken, kondigde hij vrijdag aan: bevalt een minderheidscoalitie, of is de deur naar een meerderheidskabinet alsnog geopend?

Football news:

Newcastle werd gekocht voor de Saoedi ' s door dezelfde dame die de sjeiks naar Man City bracht en de Britse prins verliet voor onafhankelijkheid
De Premier League is van mening dat Saoedi-Arabië de club niet heeft gekocht, Shearer en de fans zijn blij, er is een zware reflectie in de media: de wereld na de verrijking van Newcastle
Tutberidze ' s zoektocht in het paarschaatsen: Tarasova en Morozov veranderde het programma-en Gleichengauz is verdrietig dat zijn ideeën niet paste daar
Russische voetballer-meme-top 2 in uithoudingsvermogen in FIFA 22. Vermoeidheid is een illusie
Een unieke passage door de bouw van de snelste stedelijke Baan F-1: Het wordt voorbereid voor de Grand Prix voor $ 660 miljoen, de start is in 2 maanden
Rangnik zwijgt over Loco, maar spreekt met de Europese media. We analyseren Nikolic ' s ontslag door een monoloog over Red Bull
Fiorentina vraagt 90 miljoen euro voor Vlahovich. Man City, Juventus, Tottenham en Inter bieden voor de Servische Europese topclubs zijn geïnteresseerd in Fiorentina spits Dusan Vlahovic