Het tweede verkiezingsdebat tussen de Amerikaanse president Donald Trump en zijn Democratische rivaal Joe Biden in de nacht van woensdag op donderdag was een stuk minder chaotisch en meer inhoudelijk was dan het eerste. Of het veel kiezers over de streep zal trekken, valt te bezien.

De president stelde zich kalmer op en liet zijn Democratische rivaal vaker uitpraten. De moderator, Witte Huis-correspondent Kristen Welker van de omroep NBC News, kon mede daardoor meer controle houden over het debat dan haar Fox News-collega Chris Wallace.

Welker trad een aantal keer resoluut op om de kandidaten weer op schema te krijgen. Hoewel hij haar onpartijdigheid in de dagen voor het debat openlijk in twijfel trok, bleven grote botsingen tussen Trump en Welker uit. Hij gaf haar zelfs een compliment.

Voor beide kandidaten was het debat de laatste gelegenheid om zich te presenteren aan een breed publiek van tientallen miljoenen Amerikanen.

'We staan op het punt een duistere winter in te gaan'

De pandemie was het onderwerp van de openingsvraag: als u president wordt, hoe zal uw regering de crisis te lijf gaan?

Deskundigen stellen dat de VS inmiddels te maken heeft met een derde golf van coronabesmettingen. Vooral in de minder dichtbevolkte staten in het Amerikaanse Midden-Westen, zoals North Dakota, South Dakota en Iowa, neemt het aantal ziektegevallen snel toe, maar ook elders is weer een stijgende lijn zichtbaar.

President Trump prees de experimentele medicatie die hij ontving na zijn eigen coronadiagnose en stelde dat twee farmaceuten "binnen enkele weken" hun ontwikkeling van een vaccin zullen afronden en de Amerikaanse strijdkrachten die heel snel over het land zullen verspreiden. "Het zal gewoon verdwijnen", zei hij meermaals over het virus. "We zijn er bijna uit."

Biden beschuldigde Trump van het schetsen van een te rooskleurig beeld en beschuldigde zijn regering ervan "bijna niks" te hebben gedaan om de verspreiding van het virus te stoppen.

Hij waarschuwde dat deskundigen nog 200.000 Amerikaanse doden voorspellen voor het einde van het jaar. "We staan op het punt een duistere winter in te gaan, een duistere winter, en hij heeft geen duidelijk plan." Over zijn eigen gedroomde beleid zei hij dat hij alle Amerikanen zal aansporen mondkapjes te dragen en landelijk voor meer testcapaciteit zal zorgen.

Plannen voor de zorg

In het verlengde van de pandemie kwam de zorg ter sprake - traditioneel een van de belangrijkste verkiezingsthema's en dit jaar vanzelfsprekend extra acuut.

"Wat ik graag wil doen, is een veel betere gezondheidszorg", zei Trump, zonder uit te leggen hoe dat eruit moet komen te zien. De Republikeinen beloven sinds het begin van zijn presidentschap een alternatief voor 'Obamacare' te zullen presenteren, dat onder meer zal verzekeren dat mensen met bestaande aandoeningen niet worden geweigerd als ze een zorgverzekering proberen af te sluiten. Dat is tot op heden niet gebeurd.

Het antwoord van Biden bevatte meer detail. Hij wees de beschuldiging dat hij vijandig staat tegenover de particuliere verzekeringssector van de hand, en zei dat hij Amerikanen de keuze wil geven tussen een private of een publieke zorgverzekering. "Hij heeft niks gedaan aan de zorg, helemaal niks."

Meer persoonlijke aanvallen

In de tweede helft van het debat nam het aantal persoonlijke aanvallen toe, nadat pogingen tot verkiezingsinmenging door andere landen ter sprake kwamen. Trump zette sterk in op een vooralsnog onbewezen claim dat Biden zich via zijn zoon liet betalen door buitenlandse overheden.

"Ik heb in mijn leven nog geen cent van een buitenlandse bron ontvangen", reageerde Biden. Hij verwees naar de recente onthulling van The New York Times dat Trump een bankrekening in China heeft en drong erop aan dat de president zijn belastingaangiftes openbaar maakt.

De president wist geen effectief antwoord te formuleren op herhaalde verwijzingen van zijn tegenstander naar meer dan vijfhonderd migrantenkinderen die van hun families werden gescheiden, en van wie de ouders nu spoorloos zijn.

Sterkere momenten voor Trump kwamen tijdens de discussie over een misdaadwet uit de jaren negentig, waarvan toenmalig senator Biden destijds een van de meest vocale voorstanders was. De wet leidde tot massadetentie voor kleine drugsvergrijpen. Minderheidsgroepen werden onevenredig hard getroffen.

Trump probeert gematigde kiezers aan te spreken

President Trump deed duidelijk zijn best weifelende kiezers buiten de harde kern van zijn achterban aan te spreken, die zijn beleid in grote lijnen goedkeuren, maar worden afgeschrikt door zijn ongepolijste en confrontationele benadering. Het is een koerswijziging waar zijn Republikeinse adviseurs in de afgelopen weken op aandrongen. De president loopt in de peilingen al zes maanden achter op zijn rivaal.

Een herhaalde aanval op Biden die op dat front effectief kan blijken, was zijn argument dat voormalige vicepresident een lange politieke loopbaan achter de rug heeft en acht jaar in het Witte Huis zat. Biden had volgens hem genoeg tijd en ruimte om zijn doelen te bereiken, maar slaagde daar niet in. "Het is allemaal praat en geen actie bij die politici", verzuchtte hij.

Joe Biden presenteerde de verkiezingen op zijn beurt als een referendum over het presidentschap van Trump. De oud-vicepresident kreeg daarnaast meer gelegenheid om over zijn eigen beleidsplannen te praten dan tijdens het eerste debat.

Zowel Trump als Biden maakte zich schuldig aan de nodige overdrijvingen, misleidende opmerkingen en onwaarheden. De president deed dat wel aanzienlijk vaker dan zijn rivaal.

Het is zeer de vraag of de kandidaten nog veel kiezers over de streep kunnen trekken met hun laatste debatoptreden. Een overduidelijke winnaar kwam niet naar voren, en uit onderzoek blijkt de invloed van debatten op de einduitslag beperkt.

Bovendien zijn er minder dan twee weken te gaan tot de verkiezingsdag en hebben tientallen miljoenen Amerikanen hun stem al uitgebracht.