logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo logo
star Bookmark: Tag Tag Tag Tag Tag
Netherlands

Kloof tussen stad en platteland verhult meer dan hij verklaart

Gekookte eieren, broodjes beenham, appelsap en karnemelk, alles werd vrijdag in de strijd gegooid om de niet-boer gunstig te stemmen. De boerenlunch op de Amsterdamse Dam was een charmeoffensief gericht op de stadsbewoner, na de bozer getoonzette acties vorige maand.

Sinds de boerenbeweging zich begin oktober manifesteerde wordt deze geduid als het product van de kloof tussen stad en platteland. Die kloof gaat al een tijdje mee, net als de pogingen haar te overbruggen. Zo organiseerden boeren en tuinders, verenigd in de campagne ‘Ondernemers van nature’, twintig jaar geleden al een ontbijt voor ontwortelde stadsbewoners.

Maar sinds Brexit en Trump is de kloofdiagnostiek in het publieke debat veranderd. ‘De kloof tussen stad en platteland’ staat nu niet meer in de eerste plaats voor de verwijdering tussen boer en burger, maar voor het cultuurverschil tussen hoog- en laagopgeleiden, progressieven en conservatieven, elite en volk. Of in de woorden van de Britse journalist David Goodhart: het verschil tussen de ‘anywheres’, de elite die zich in alle wereldsteden thuisvoelt, en de ‘somewheres’, mensen die hechten aan hun vertrouwde omgeving.

Deze uit het buitenland geïmporteerde analyse kreeg een Nederlandse invulling toen activisten van Kick Out Zwarte Piet twee jaar geleden naar Dokkum gingen om te demonstreren bij de Sinterklaasintocht. Sindsdien wordt de kloof ook hier in culturele termen geduid: de kosmopolitische stad tegenover het behoudende achterland.

Zo’n kloof is mediageniek, maar kampt met een probleem: ze heeft maar twee zijden en doet de werkelijkheid dus vanzelf geweld aan. De genoemde categorieën passen niet netjes over elkaar: niet elke stadsbewoner is progressief en onder de elite bevinden zich veel ‘somewheres’. Nederland is bovendien niet zo makkelijk in te delen in ‘stad’ en ‘land’: veel woonplaatsen vallen ertussenin.

Dat wil niet zeggen dat er geen gevoelde afstand bestaat tussen de Randstad en de rest, maar die is complexer dan de tweedeling suggereert. Het is eerder een scheidslijn tussen centrum en periferie, zo blijkt uit onderzoek van politicoloog Eelco Harteveld. In perifere gebieden zoals Limburg en Groningen voelt men zich – zowel in de stad als daarbuiten – gebrekkig gewaardeerd door landgenoten en politici.

Volgens Harteveld groeit nog steeds het belang van een andere scheidslijn: die tussen hoger- en lageropgeleiden. De hogeropgeleiden bevolken wat electoraal geograaf Josse de Voogd het ‘kennisland’ noemt: een brede strook van Noord-Holland via Wageningen naar Nijmegen. De Voogd maakte op basis van verkiezingsuitslagen een geografische driedeling, met naast het kennisland het ‘land van dorpen en tradities’, en het ‘kwetsbare land’ aan de randen van Nederland.

Intussen bleek deze week weer hoe invloedrijk de plek is waar je opgroeit. De Stichting Economisch Onderzoek toonde aan dat een kind dat verhuist naar een betere buurt, later significant meer gaat verdienen dan zijn of haar oud-buurtgenoten.

Voor het bestrijden van dit soort kansenongelijkheden is het weinig zinvol om te denken in een scherpe kloof tussen stad en land. Laat staan dat die kloof behulpzaam is voor de boeren.

Zij worden nu in de publieke opinie verbeeld als representanten van de nobele en ondergewaardeerde ‘somewheres’. Dat klinkt misschien sympathiek, maar hun opbrengsten worden er niet hoger van en de onzekerheid over de stikstofplannen niet minder.

Themes
ICO