Netherlands

Joachim Löw: bewonderd als messias, bespot als staatsvijand

Profiel

Duitse bondscoach In zijn vijftien jaar bij de Mannschaft werd Joachim Löw, die dinsdag aan zijn laatste EK begint, bejubeld als architect van een wereldtitel, maar ook bespot, vooral om uiterlijkheden.

In het voorjaar van 2013 stond Joachim Löw week in, week uit losjes tegen de bar geleund in een koffiezaak in het Zuid-Duitse Freiburg, koffiekopje aan een oor in de hand. Ook op doordeweekse dagen droeg Löw een nette broek en een glanzend overhemd in pasteltint, royaal opengeknoopt aan de bovenkant. Löw zag eruit alsof hij aan het werk was – en als bondscoach van de Mannschaft was hij vermoedelijk ook ieder moment van de dag aan het werk en in gedachten over denkbare opstellingen. Op hele uren dromden studenten van de aanpalende universiteitsgebouwen de koffiezaak binnen en om ‘Jogi’ Löw heen, soms deelde Jogi genadig zwijgend een handtekening uit. Ook de NRC-verslaggever haalde op woensdagochtenden in 2013, in de pauze van het college over Duitse idealisten, koffie in de bar van Jogi Löw. Een jaar later zou Löw met het Duitse elftal het wereldkampioenschap in Brazilië winnen.

In de zomer van 2021 – de coronamaatregelen zijn net danig versoepeld, de studenten zitten massaal op trapjes en terrassen – is de espresso dicht. De statafels zijn ingeklapt, op de bar staat een volle asbak. Jogi Löw stoomt deze dagen zijn Mannschaft klaar voor het EK in het trainingskamp in Seefeld in Tirol. Het is Löws laatste toernooi; hij is vijftien jaar bondscoach, sinds 2006, daaraan voorafgaand was Löw twee jaar assistent van bondscoach Jürgen Klinsmann. Daarmee valt het tijdperk Löw ongeveer samen met het tijdperk Merkel – en net als bij Merkel wisselden fases van nationale bewondering en verachting elkaar af. Na het WK in 2014, en een respectabele halve finale bij het EK in 2016, strandde het Duitse team in 2018 in de groepsfase van het WK in Rusland (ondanks de meest memorabele vrije trap van het toernooi, die door Toni Kroos en Marco Reus in de wedstrijd tegen Zweden).

EK voetbal: programma en uitslagen

Joachim Löw belandde in die vier jaar „van de hemel in de hel”, zegt Werner Hornig. Hornig woont in Schönau im Schwarzwald, groeide daar samen met Löw op en speelde met hem in het team bij de plaatselijke voetbalclub. Hornig zit achter een bureau in het reisbureau dat hij runt, in een bodywarmer die even blauw is als die van de zee op de posters in zijn kantoor. Hij diept een ingelijste foto op, de D-pupillen van TuS Schönau, in 1970 kampioenen van het district. Vooraan in het midden staat de spits van het elftal, een kleine jongen met spillebenen en een donker bloempotkapsel – Löw, op zijn tiende. Daarachter torent een vrolijk lachende Hornig, groter en breder dan de rest, centrale verdediger. „Ik hield de boel bij elkaar”, aldus Hornig, 51 jaar later.

Löw werd geboren in Schönau, als oudste van vier, zijn vader bouwde tegelkachels. De jonge Jogi was altijd het getalenteerdst van de voetballende jongens in het dorp; op zijn achttiende begon zijn profcarrière bij SC Freiburg, destijds in de tweede liga. Twee jaar later verkaste Löw naar VfB Stuttgart en de Bundesliga – maar nog voor Löw op het hoogste niveau kon uitkomen brak hij in botsing met een doelman van Liverpool zijn scheen- en zijn dijbeen. Het herstel duurde maanden, en daarna was Löw nooit meer zo snel en zo gretig als voorheen. Hijzelf markeert het ongeluk als een keerpunt in zijn spelerscarrière; in de Bundesliga kwam hij nooit meer werkelijk aan zet, in de tweede liga werd hij niettemin topscorer van SC Freiburg.

„Als je wint word je vereerd als een messias”, zei Löw in een interview met tijdschrift Stern, in mei 2014, „als je verliest, ben je staatsvijand nummer één.” Hoezeer hij zou worden vereerd, twee maanden later, zal hij nauwelijks hebben kunnen bevroeden. In de halve finale won Duitsland met 7-1 van Brazilië („misschien de mooiste wedstrijd in mijn carrière”, aldus Löw in Die Zeit), in de finale versloeg het team van Löw Argentinië. Na 24 jaar werd Duitsland voor de vierde keer in de geschiedenis wereldkampioen, en Jogi Löw was de architect van het winnende team, de vernieuwer die acht jaar naar de titel had toegewerkt.

Maar Löw werd naast een van de meeste bewonderde bondscoaches ook een van meest bespotte. Sinds het Europees kampioenschap van 2016 kleeft aan Löw het beeld van de man in de dug-out die aan zijn kruis krabt en vervolgens aan zijn handen snift. Op andere momenten peuterde Löw onverstoorbaar in zijn neus. Dat zal mede zo in het internationale voetbalgeheugen zijn gegrift omdat het niet strookt met de Löw die zich de rest van de tijd al te bewust lijkt van de camera’s die op hem gericht zijn, getuige zijn gestileerde uiterlijk. Löw draagt steevast glimmende hemden in lichtblauw of lila, of flinterdunne zwarte coltruien.

In een satirische rubriek in de Frankfurter Allgemeine Zeitung in 2014 schreef Joachim Löw zogenaamd brieven aan zijn vrouw Daniela (inmiddels ex-vrouw), waarin hij het een paar regels over de opstelling had voor de volgende wedstrijd, en de rest van de brief over zijn kledingkeuze.

Löw maakt altijd een beetje de indruk alsof hij zichzelf de rol van mondain voetbalicoon heeft opgelegd, en dat niet helemaal van harte gaat. Op persconferenties is Löw ernstig, van zelfspot geen spoor, en dat in een wat nasaal Duits waar het ‘Alemannisch’, het dialect uit het Zwarte Woud, nog sterk in doorklinkt en waar ‘ist’ klinkt als ‘isch’. En de laatste jaren lijkt hij zich voor de camera’s steeds verkrampter te bewegen.

„Geen wonder”, knikt Werner Hornig in Schönau, „als er van alle kanten op je wordt ingehakt.” In de woorden van Löw zelf is hij nu al drie jaar, sinds de blamage in Rusland, ‘staatsvijand nummer één’. In een poging iets wezenlijks te veranderen zette Löw in 2019 de Bayern München-vedettes Thomas Müller, Jèrôme Boateng en Mats Hummels uit het nationale elftal. Het gehoopte succes bracht die ingreep niet. In november van vorig jaar werd Duitsland in de Nations League door Spanje verslagen met 6-0. Afgelopen maart, in een WK-kwalificatie-wedstrijd tegen Noord-Macedonië, verloor Duitsland met 2-1. Voetbalcommentatoren suggereerden dat Löw nog voor het EK van dit jaar vervangen zou moeten worden. Dat gebeurde niet – maar in zijn selectie voor dit EK nam Löw opnieuw Müller en Hummels op. De talrijke critici zien daarin het bewijs dat Löw al sinds 2014 geen plan meer heeft en maar wat aanrommelt. Een welwillend Bild-commentaar, daarentegen, beargumenteerde dat Jogi juist nu de juiste man op de juiste plek is, omdat hij „geen mogelijkheid onbenut zal laten om de blamage weer goed te maken”.

Lees ook: De anatomie van Oranje

Of de critici gelijk krijgen, of dat Löw nog een laatste succes kan boeken, zal snel genoeg blijken: Duitsland speelt de eerste wedstrijd op dinsdagavond tegen regerend wereldkampioen Frankrijk, en zaterdag de tweede tegen regerend Europees kampioen Portugal. In Schönau hoopt men hartgrondig dat Duitsland ver komt in het toernooi, meer om Jogi dan om de nationale eer. Hornig: „Jogi heeft in de laatste jaren moeten lijden. Het voetbal was niet wat wij ons ervan voorstelden, en ook niet wat hij zich ervan voorstelde. Een goed einde is hem gegund.” Er is wel hoop, denkt Hornig, en hij begint de zwakke plekken van de andere landen op te noemen. Enigszins verlekkerd somt hij de blessures en het coronageval bij Oranje op.

De wedstrijden kijkt Hornig even verderop, in de kantine van de voetbalvereniging. De uitbater van kantine de ‘Pitstop’ is Peter ‘Pit’ Löw, de jongere broer van Jogi. Sinds het kampioenschap heet het bescheiden stadionnetje het ‘Jogi-Löw-Stadion’. Pit praat al jaren niet meer met de pers, maar schenkt graag iets in voor het bezoek. Een hoosbui trekt over het veld, vier tieners in smalle Adidas-broeken draven door de regen, het water stroomt van de omliggende rotsen. Een paar moeders, die net hun F-kroost de kleedkamers in hebben gestuurd, roken onder een parasol. Ze praten een onverstaanbaar Alemannisch. Nog net te onderscheiden: „Ach, als ze ooit Jogi achterna willen, moeten ze ook trainen in de regen.”

Football news:

Tebas over de Super League: deze hele situatie is een soort grap. Tenminste nu Real Madrid, Barcelona en Juve zijn genereuzer geworden
Als gevolg van de overdracht van Grealish Uit Man City, Bernardo Silva kan vertrekken. Sterling ' s toekomst is in twijfel
Jamie Carragher: als Liverpool niet versterkt, zal het moeilijk zijn om de stad van de top te gooien. En laten we niet vergeten Chelsea en Manchester United
Messi zal niet trainen met Barca totdat hij een contract ondertekent
Juventus tekent Santos voor Caio Jorge. Salaris-1,5 miljoen euro plus bonussen
Allegri op Juve: Ronaldo is vol enthousiasme. Dybala heeft een spierprobleem. Kulusevski moet worden toegevoegd
Nedved over Locatelli: Juve beschouwt haar aanbod eerlijk en goed