Netherlands

‘Je hersenen kunnen lijden onder sport, neem dat serieus’

Interview

Dorus Fennis Neuroloog

Neurologen mengen zich in de discussie over hersenletsel in de sport. Dorus Fennis vindt dat bonden zich bewust moeten zijn van het probleem. „Dit is echt ernstig.”

Durven sportbonden maatregelen te nemen zodat hersenletsel kan worden voorkomen? Neuroloog Dorus Fennis stelt de vraag, en laat hem even in de lucht hangen. Een eerste stap, vindt hij, is het erkennen dat hersenletsel een probleem kan zijn in de sport. „In de Verenigde Staten hebben we gezien dat hersenschade, zeker in het American football, lang is genegeerd. Bewust is daar de voortgang in het wetenschappelijk onderzoek gefrustreerd. Dat mag niet gebeuren. We moeten dit zeer serieus nemen”, zegt Fennis.

Dorus Fennis is bestuurslid van de werkgroep Sport binnen de Nederlandse Vereniging voor Neurologie. In de hoog oplopende discussie over hersenletsel in de sport sprak de beroepsgroep zich niet eerder uit. Fennis wil daar verandering in brengen, samen met collega-neurologen. „De discussie over hersenletsel leeft in de sport en tegelijkertijd is er veel meer onderzoek nodig om belangrijke vragen te beantwoorden. Wij willen helpen om dat onderzoek van de grond te krijgen en ons mengen in het maatschappelijk debat. We willen niet wegkijken”, zegt de neuroloog, zelf werkzaam bij het St. Jansdal-ziekenhuis met vestigingen in Harderwijk, Lelystad en Dronten.

Tien ex-toprugbyers die hun sportbonden in het Verenigd Koninkrijk aanklagen, omdat ze onvoldoende bescherming geboden zouden hebben tegen het gevaar van hersenletsel. Beroemde voetballers uit Engeland (David Beckham, Wayne Rooney) die duidelijkheid eisen over het potentiële gevaar van kopballen. Een extra wisselmogelijkheid voor voetballers bij een mogelijke hersenschudding. Een pleidooi van de Nederlandse Vechtsportautoriteit om klappen en schoppen tegen het hoofd te verbieden. De discussie over hersenschade die sport kan toebrengen is de afgelopen maanden volop losgekomen in Nederland en Europa.

Lange tijd leek het debat vooral in de Verenigde Staten gevoerd te worden. Daar troffen bijvoorbeeld de National Football League (NFL) en de National Hockey League (NHL), de machtige bonden van het American football en het ijshockey, een schikking van honderden miljoenen met oud-spelers die klachten hebben die gerelateerd zijn aan hersenschade. Het leidde tot scherp maatschappelijk debat over de gezondheidsrisico’s van sport. Een debat dat volgens Fennis hier nog sterker gevoerd moet worden.

U vindt dat het probleem serieuzer moet worden genomen. Waar ziet u het verkeerd gaan?

„Laten we beginnen met kijken wat er op het veld gebeurt. De Belgische voetballer Jan Vertonghen heeft laatst verteld dat hij negen maanden last heeft gehad van een hersenschudding die hij opliep als speler van Tottenham Hotspur. Dat gebeurde in een wedstrijd tegen Ajax. Hij speelde na de botsing met een tegenstander nog een tijdje door. Dat is gevaarlijk en daar moeten teamartsen en trainers meer oog voor hebben. We zijn gewend om in de topsport te zeggen: niet zeuren, het veld weer in. Maar de hersenen zijn kwetsbaar. Je moet het gevaar niet opzoeken. Het paradoxale is dat je voetballers soms kermend over de grond ziet rollen na een lichte aanraking, maar dat ze op andere momenten met bloedend hoofd in een bandage doorspelen. Juist dán zouden we moeten zeggen: stop maar even.”

Er zijn toch duidelijke protocollen die voorschrijven hoe sportartsen moeten omgaan met potentieel hersenletsel?

„Dat is zo, er zijn richtlijnen die door sportbonden worden uitgedragen. De vakbond voor voetballers, de FIFPro, kwam onlangs met de campagne Recognize, Report, Remove waarin uitleg staat over hersenletsel. Er is ook een app gemaakt voor sportartsen die helpt bij het beoordelen van de medische situatie van een speler na een botsing met het hoofd. Toch vraag ik me af hoe bekend de richtlijnen zijn. Dat een speler als Vertonghen weer het veld in wordt gestuurd kan een teken zijn dat er nog onvoldoende kennis is. Traumatisch hoofd-hersenletsel, zoals neurologen het noemen, kan leiden tot klachten die lang aanhouden. Mensen kunnen bijvoorbeeld slecht tegen prikkels, zoals licht en geluid. Het is ernstig en moet tijdig worden gediagnosticeerd.

„In de discussie speelt ook nog de vraag of hersenletsel in de sport gevolgen kan hebben op de lange termijn. In de Verenigde Staten is onderzoek gedaan bij American football-spelers die cognitieve stoornissen kregen op latere leeftijd. De veronderstelling is dat die klachten worden veroorzaakt door de herhaalde klappen die zij tijdens hun sportcarrière opliepen. Dat zijn klappen die wij als neurologen geen hersenschudding zouden noemen, maar die wel klachten geven. We zijn nog niet zover dat we daar protocollen voor hebben die artsen op het veld kunnen toepassen. We weten nog te weinig over het effect van klappen op het hoofd en de rol van sport.”

Juist vanwege die langetermijngevolgen hebben toprugbyers in het Verenigd Koninkrijk hun sportbonden aangeklaagd. De rugbyers zijn in de veertig en beginnen nu al te dementeren.

„Het dilemma is dat er veel vormen en oorzaken zijn van cognitieve achteruitgang. We weten niet zeker of hun klachten door rugby worden veroorzaakt. Het is ook niet per se zo dat iemand die bijvoorbeeld op jongere leeftijd voetbalde en veel kopte later geheugenproblemen zal krijgen. We weten het gewoon nog niet. Er bestaat wel een diagnose voor dit letsel, namelijk Chronische Traumatische Encefalopathie (CTE), maar die kunnen we pas vaststellen nadat iemand is overleden. De exacte relatie met sportletsel moet nog worden bewezen.”

Uit een onderzoek van NRC bleek onlangs dat sportbonden wetenschappelijk onderzoek soms bewust vertragen. De Europese voetbalbond UEFA heeft bijvoorbeeld een aangekondigd onderzoek naar hersenletsel door koppen in stilte stopgezet.

„Het is lastig om patiënten te vinden voor dit type onderzoek. Dat komt aan de ene kant doordat er járen kunnen zitten tussen een actieve sportcarrière en hersenletsel op latere leeftijd. Aan de andere kant zijn wetenschappers afhankelijk van sportbonden, die zouden kunnen helpen om (ex-)sporters bereid te vinden voor onderzoek. Dat loopt nog niet hard. Je ziet dat de Nederlandse voetbalbond KNVB hersenletsel wel als probleem erkent en benoemt. Het zou mooi zijn als er dan ook spelers worden aangedragen om te participeren in wetenschappelijk onderzoek. Eén van de doelstellingen van onze werkgroep is om ervoor te zorgen dat wetenschappers, artsen en de sportwereld beter met elkaar gaan communiceren.

„Patiënten en familieleden zijn op zoek naar duidelijkheid. Stel ik mijn kind bloot aan gevaar in bepaalde sporten? Zijn er mensen die meer risico lopen? We hebben antwoorden nodig.”

In andere landen kiest men voor preventie, bijvoorbeeld door jeugdteams niet meer te laten koppen in het voetbal. Wat vindt u daarvan?

„Voetbal is natuurlijk een heel andere sport dan bijvoorbeeld American football. Daar werd het hoofd echt ingezet als wapen om de tegenstander af te stoppen. Dat is anders dan bij een kopbal. Ik weet niet of je zonder duidelijk wetenschappelijk bewijs preventieve maatregelen moet nemen. Nu is het vooral belangrijk om het serieus te nemen als een sporter een hoofdblessure krijgt. Iedereen moet beseffen dat het echt verkeerd kan gaan met je hersenen.”

Is het niet laat om deze discussie te starten? Het probleem is al zeker twintig jaar bekend, zeker in de Verenigde Staten.

„Daar zegt u wat. Moet ik daarover oordelen?”

Er zijn vele ex-sporters die lijden aan hersenschade. Zij en hun families snakken naar antwoorden. Dan gaat het nooit snel genoeg, toch?

„Dat is waar. Aan de andere kant is het nooit te laat. Dit is een lastig onderzoeksgebied, de vorderingen zullen langzaam gaan. In de Verenigde Staten kwam op een gegeven moment de speelfilm Concussion uit, een waargebeurd verhaal over artsen die werden tegengewerkt toen ze ontdekten dat American football kan leiden tot hersenschade. Mede daardoor kwam de discussie op gang. Nu is er hier ook aandacht voor het probleem, dus het is een goed moment om het erover te blijven hebben.”

Football news:

Barcelona is klaar om Griezmann te verkopen voor 60 miljoen euro, maar kan geen kopers vinden (Ok Diario)
Tottenham zal spelen de 1e wedstrijd met Dynamo in Londen, de tweede-in Zagreb
Alaba heeft gesprekken gevoerd met Al-Khelaifi. PSG is klaar om hem te garanderen een plaats in het midden van het middenveld, Real Madrid is niet
Font over Bartomeu ' s arrestatie en zoekopdrachten: een dag van verdriet voor Barca fans. Een ander voorbeeld van suïcidaal gedrag van de club
Liverpool moet een winning streak als ze willen krijgen in de top 4. Wijnaldum over de Premier League
Shaw kan gestraft worden voor het spreken over de scheidsrechters na de Chelsea wedstrijd. Hij zei dat VAR vertelde de scheidsrechter om een straf tegen de Blues
City en Opta ruziën over Guardiola ' s winst-een 5-match gap. Alleen een statistisch bedrijf houdt geen rekening met de penalty shootout