Netherlands

Is Spanje ook al een 'bananenmonarchie'?

Vooruitblikkend en verdiepend: dit is de wekelijkse dosis Europamania — alles wat je moet weten over ontwikkelingen in Europa. In deze editie: bananen uit Spanje, Charles Michel schittert en Russische explosies in Tsjechië.

Krom fruit in Bilbao.
Krom fruit in Bilbao. Foto: Reuters

1. Is Spanje ook al een 'bananenmonarchie'?

Noem het woord 'rechtsstaat' in Brussel, en iedereen schiet vanwege de perikelen in Midden-Europa in een kramp. Maar niet alleen daar. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt noemde Nederland een 'bananenmonarchie', wegens het door hem waargenomen falen van de Nederlandse rechtsstaat bij de toeslagenaffaire. Nu borrelt een nieuwe vraag op: is Spanje ook een 'bananenmonarchie'?

Spaanse magistraten stuurden zeer recent een brandbrief aan de Europese Commissie waarin ze stellen dat de politiek te veel greep heeft op de benoeming van rechters. Een actueel voorstel van de regering van de sociaaldemocratische PSOE en de linkse Podemos-partij verergert de situatie, menen de drie rechterlijke organisaties. Sommige media reppen van 'de grootste opstand van rechters sinds de komst van de democratie'.

Benoemingen van hogere rechters lopen in Spanje via de CGPJ, een raad die toeziet op de onafhankelijkheid van de rechtspraak. Deze bestaat uit twintig leden. Het parlement benoemt hen, via een drievijfdemeerderheid van de stemmen.

Die meerderheid voorkomt dat een regeringspartij alleen eigen kandidaten benoemt. Maar van oudsher bestaat er een soort koehandel tussen de conservatieve PP en de PSOE. Die partijen keken daarbij al vooruit naar welke benoemingen van hoge rechters in de pijplijn zaten. Directe invloed hadden ze daar niet op, maar via de CGPJ wel indirect.

Leden van die raad moeten volledig onafhankelijk zijn van politieke partijen; lidmaatschap daarvan is niet toegestaan. Maar in de praktijk weet iedereen de politieke kleur.

De huidige CGPJ zit er al twee jaar te lang. In 2018 zou er een wisseling moeten zijn, maar PSOE en PP konden het niet eens worden over de kandidaten. Benoemingen zijn sindsdien uitgesteld.

Eerder dit jaar begonnen beide partijen nieuwe gesprekken. Maar die mislukten omdat de PP de kandidaten van Podemos afwees. PSOE en Podemos dienden toen een wetsvoorstel in waardoor de CPGJ geen benoemingen meer kan doen.

Een ander voorstel van de linkse minderheidsregering is af te zien van de regel van een drievijfdemeerderheid bij benoemingen van CPGJ-leden. Een simpele meerderheid zou volstaan. De rechtse oppositiepartij Vox heeft hierom juridische stappen gezet en rept van 'Poolse toestanden'.

De Europese Commissie noemde de impasse bij de raad voor de rechtspraak vorig jaar al in het jaarlijkse EU-rechtsstaatrapport. De Spaanse rechters vinden dat Brussel moet ingrijpen, en dat de Europese Raad desnoods een artikel 7-procedure tegen Spanje wegens inbreuk op de rechtsstaat moet beginnen. Zo'n procedure loopt al tegen Polen en Hongarije.

Charles Michel (l) passeert Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie.
Charles Michel (l) passeert Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie. Foto: Reuters

2. Achter de schermen is Charles Michel lekker bezig

Wie zou geen vlieg aan de muur willen zijn in het gebouw waar de EU-regeringsleiders elkaar in de haren vliegen over de miljarden uit het coronaherstelfonds? De Waalse omroep RTBF komt een heel eind met de tweedelige serie Sommets, die vorige week op de Belgische tv werd uitgezonden.

RTBF kreeg toegang tot de befaamde wandelgangen en achterafkamertjes. We zien hoe daar de grote deals over klimaat en geld tot stand komen. De RTBF filmt zelfs even in de vergaderzaal zelf, als de andere fotografen en cameramensen al zijn weggestuurd.

Zo zijn we erbij als een doodnerveuze raadsvoorzitter Charles Michel bij zijn allereerste EU-top in 2019 het ijs wil breken met felicitaties aan vier recent herkozen leiders. De Hongaarse premier Viktor Orbán interrumpeert hem meteen: waarom noemt Michel wel de Roemeen Klaus Iohannis, maar niet de Pool Mateusz Morawiecki?

'Dat deed hij wel', sist de Luxemburger Xavier Bettel, 'Viktor wil het zeker twee keer horen.' Nadat Michel de gelukwensen in het Engels heeft herhaald, vult Bettel hem vlijmscherp aan: 'En Viktor alvast voor de volgende twintig jaar.'

Het tafereel laat perfect zien hoe menselijke spanningen oplopen als nationale belangen keihard botsen. In deel twee zien we hoe premier Mark Rutte EU-fondsen — tot verontwaardiging van Orbán — wil koppelen aan de eerbiediging van de rechtsstaat.

De RTBF had de ongekende vrijheid ongetwijfeld te danken aan de behoefte van de voormalige premier en zijn woordvoerder Barend Leyts om hem voor eigen publiek als Europees staatsman in de kijker te zetten. Bijna onvermijdelijk komen Michel en zijn entourage er niet slecht af.

Je kunt je ook afvragen of het helemaal toevallig is dat Michel in de week na de onfortuinlijke stoelendans met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in Ankara zo nadrukkelijk aan zijn reputatie kan sleutelen. Maar betrokkenen ontkennen ten stelligste dat de uitzenddatum naar voren is gehaald. De omroep zou zelfs even hebben overwogen het programma uit te stellen om die schijn te vermijden.

De politie in Praag moest zondag de Russische ambassade bewaken in verband met boze betogers.
De politie in Praag moest zondag de Russische ambassade bewaken in verband met boze betogers. Foto: Reuters

3. Tsjechen zetten relatie met Rusland in de ijskast

Als de EU-ministers van buitenlandse zaken elkaar vandaag treffen, gaat het onvermijdelijk over Rusland, oppositieleider Navalny en de Russische troepenopbouw bij de grens met Oekraïne.

Er is meer. Tsjechië zette zaterdag achttien Russische diplomaten uit omdat de Russische militaire inlichtingendienst betrokken zou zijn bij een ontploffing van een Tsjechische munitieopslag in 2014. Daarbij vielen twee doden en ontstond enorme schade.

Volgens Tsjechische media was het complex destijds slecht beveiligd. Ten tijde van de explosie lagen er wapens opgeslagen die bedoeld waren voor Syrische opstandelingen, dus tegenstanders van de door Rusland gesteunde president Assad.

Moskou heeft inmiddels bij wijze van diplomatieke vergelding twintig Tsjechen het land uitgezet. Tsjechië gold altijd als een van de EU-lidstaten waarvan een deel van de politiek een redelijke relatie onderhield met Moskou. Dat is nu niet zo populair meer.

Saillant: de Tsjechische politie denkt dat twee Russen die betrokken waren bij de Skripal-vergiftigingszaak in Engeland ook rond de explosie in Tsjechië actief waren. Nog meer saillants: de Tsjechische minister van buitenlandse zaken Jan Hamacek wilde juist afgelopen weekeinde naar Rusland om te praten over de aanschaf van het Spoetnik V-vaccin.

Die reis ging niet door, net zoals het Tsjechische aanbod om een top te arrangeren om de kou uit de lucht tussen de VS en Rusland te halen ook niet meer geldt. En het Russische staatsbedrijf Rosatom kan het inschrijven op de uitbreiding van de kerncentrale in Dukovany wel vergeten.

Europamania in je mailbox?

Wil je deze Europa-nieuwsbrief elke week per mail ontvangen? Schrijf je dan hier in. En hier zijn eerdere afleveringen.

Waar moeten we deze week op letten?

• De EU-ministers van Europese zaken overleggen dinsdagper videoverbinding over onder meer de Europese corona-aanpak en over de conferentie over de toekomst van Europa (lees het verhaal van FD-Brusselaar Mathijs Schiffers). Dat thema staat maandag bij het Europees Parlement op de agenda.

• EU-klimaatchef Frans Timmermans en Eurocommissaris van economische zaken Paolo Gentiloni spreken dinsdag bij een discussie over vergroening van het belastingstelsel.

Woensdag bij de Europese Commissie op tafel: de EU-strategie voor kunstmatige intelligentie en 'groene taxonomie' (Wat? Lees het verhaal van FD-correspondent Mathijs Schiffers)

• Kopstukken van de Europese Investeringsbank, de VN, de Portugese regering en de Afrikaanse ontwikkelingsbank debatteren vrijdag in Lissabon over duurzame ontwikkeling en groene projecten in Afrika.

Meer lezen (en luisteren)?

No brainer De Hongaarse regering pestte de Centraal-Europese Universiteit weg uit Boedapest, en sloot een deal met de Chinese Fudan-universiteit. Die krijgt een mooie campus in de wijk Ferencváros. De gemeente had op dezelfde locatie liever een studentenwijk voor iedereen gehad.

Oom Vlad Hoe om te gaan met de Russische troepenmacht aan de Oekraïense grens? Lees deze analyse van denktank CER (en het verhaal van FD-correspondent Ria Cats).

Toch niet Onlangs stelden Montenegrijnse regeringsofficials dat de EU hun land moet helpen van een Chinese lening voor een dure snelweg af te komen. Nu zegt minister van financiën Spajic dat EU-hulp toch niet nodig is.

Serbxit De Bosnische Serviërs overwegen uit Bosnië-Herzegovina te stappen, zei hun leider Dodik bij een militaire oefening in Servië.

FD Europamania wordt geschreven door Han Dirk Hekking, deze week met bijdragen van @RikWinkel en @jasperhoutman. Volg ook onze FD-Brusselaars Ria Cats en Mathijs Schiffers. Heb je opmerkingen of nieuws? Laat het weten via [email protected] Tot volgende week!

Football news:

Griezmann sprak met Hamilton en bezocht de Mercedes boxes tijdens de Spaanse Grand Prix
Barcelona vindt dat Neymar het gebruikt heeft. Hij zei dat hij wilde terugkeren, maar verlengde zijn contract met PSG (RAC1)
Aubameyang aan de Arsenal fans: we wilden je iets goeds geven. Het spijt me dat we niet konden
Atletico verloor niet in Camp Nou. Busquets' blessure is het keerpunt van de wedstrijd (en het kampioenschap race?)
Verratti blesseerde zijn kniebanden tijdens PSG training. Deelname aan de Euro is nog steeds in vraag
Neymar ' s contract in één foto. Mbappe wil hetzelfde
Manchester United wil Bellingham in de zomer tekenen, niet Sancho. Borussia niet van plan om te verkopen Jude