Je muzieksysteem reageert op stemcommando's, de thermostaat weet precies hoe laat je thuiskomt en de babycamera is met je telefoon te bedienen. Technologie kan het leven een stuk aangenamer maken. Maar zijn we wel alert genoeg op de valkuilen?

Slimme lampen, slimme stekkers, slimme keukens. Als het aan de aanbieders van dit soort producten ligt, hoef je niet meer op te staan of te bukken om de verlichting aan te zetten en zijn handelingen als de gordijnen met de hand dichtdoen in het huis van de toekomst verleden tijd.

Gemak dient de mens, luidt het oude spreekwoord. Gedragspsycholoog Chantal van der Leest heeft daar een logische verklaring voor. "Mensen willen van nature graag zoveel mogelijk energie besparen", vertelt ze. "Dat is een wetmatigheid vanuit de evolutie. Alles wat makkelijker kan, helpt ons om te overleven. Als je vroeger een leeuw tegenkwam terwijl je je energie al had verspild, was je de klos."

Genot maakt snel plaats voor gewenning

Zonder die levensbedreigende situaties, houden we alleen het comfort nog over. De vraag is in hoeverre je daar ook echt de vruchten van plukt. "Je raakt gemakkelijk aan nieuwe situaties gewend", legt Van der Leest uit. "Als je je gordijnen op afstand kunt bedienen, zul je op het begin een juichmomentje hebben. Maar zoiets wordt al heel snel weer normaal, en dan geniet je er minder van."

Technologische vernieuwingen hebben dan ook niet meer hetzelfde effect als vroeger, vertelt de gedragspsycholoog. "In de tijd dat je de was nog met de hand deed, zorgden grote apparaten opeens voor meer vrije tijd. Je werd gelukkiger doordat je meer ruimte had voor zelfontplooiing, of voor vrienden en familie. De ingrepen van tegenwoordig maken niet meer zulke grote verschillen."

Aan al die slimme apparaten kleven ook beveiligingsrisico's

Mensen die toch graag de nieuwste foefjes in huis willen halen, zijn zich vaak nog niet genoeg bewust van de risico's. Sijmen Ruwhof weet als ethisch hacker waar de kwetsbaarheden liggen. "Ik ben wel eens ingeschakeld door een gezin dat in paniek was vanwege ransomware in een harde schijf. Toen ik daar langs ging, bleek ook dat het camerasysteem vier jaar niet meer was bijgewerkt. En de televisie, uitgerust met camera en microfoon, kreeg ook al een tijd geen updates meer van de leverancier. Op die manier ben je benaderbaar voor hackers."

De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde in 2020 een handleiding rondom de privacyrisico's van slimme apparaten. Zorg bijvoorbeeld voor goede wachtwoorden, het liefst met een tweestapsverificatie, en kies niet blind voor het goedkoopste merk uit China. De gevolgen zijn vaak lastig te overzien.

"Voor sommige hackers is meegluren via camera's een hobby", vertelt Ruwhof. "Een beetje kattenkwaad van tieners. Maar vergeet niet dat privébeelden ook kunnen worden gebruikt voor afpersing. En er zijn zelfs gevallen bekend van gehackte babymonitors, of onveilig kinderspeelgoed."

'Ik zou nooit een slim slot op mijn deur zetten'

Intussen wordt ook de beveiliging steeds geavanceerder. Voordeuren kunnen dankzij slimme sloten worden geopend via een app, zodat je niet meer naar je sleutels hoeft te zoeken met twee volle boodschappen tassen in je handen. "Ik zou dat nooit op m'n deur zetten", reageert Ruwhof. "Ook zulke sloten zijn niet volledig onkraakbaar. Op het moment dat je cutting edge technologie gebruikt, moet je niet verbaasd zijn als het ergens een keer misgaat."

"Ik wil niet zeggen dat je helemaal geen slimme apparatuur moet gebruiken", besluit de ethische hacker. "Ik heb zelf bijvoorbeeld veel plezier van m'n geluidssysteem. Een ouder model zonder microfoon. Maar mensen hebben vaak nog te weinig kennis over wat ze nou precies in huis halen. Zorg dus dat je het installatieboekje goed leest, vraag om hulp als je zelf iets niet volledig snapt. En denk aan regelmatige updates. Het onderhoud van je slimme apparatuur zou net zo normaal moeten zijn als je huis schoonmaken."