Netherlands

Gezocht: krachtige bestuurder (m/v) met groen-geel hart

Burgemeester Den Haag Maandag stelt de Haagse gemeenteraad de profielschets vast voor een nieuwe burgemeester. Hij/zij moet vooral ervaren en daadkrachtig zijn.

Vooral „géén eendagsvlinder”. Wel een zwaargewicht. Iemand met ervaring. Een autoriteit met daadkracht én sensitiviteit. Een leider met zelfkritisch vermogen. Gewoon „een feilbaar mens”. Niet iemand voor wie Den Haag „een blanco verhaal” is. Zeker iemand die een groen-geel hart wil krijgen. Iemand die in een van de meest gesegregeerde steden van Nederland voor verbinding kan zorgen.

Wie eind januari gemeenteraadsleden aanhoorde, krijgt het idee dat Den Haag op zoek is naar een alleskunner als burgemeester. Of zoals Nur Icar van de Islam Democraten het omschreef: „Een superheld.” Maar is hij of zij te vinden?

Maandag stelt de gemeenteraad de profielschets voor een nieuwe burgemeester vast in het bijzijn van de commissaris van de koning en begint de zoektocht naar een opvolger van Pauline Krikke, die in oktober na zware kritiek vertrok. Waarnemend burgemeester Johan Remkes blijft – en dat herhaalt hij vaak – tot 1 juli in Den Haag.

Het speculeren over mogelijke kandidaten is al enige tijd gaande. Vooral CDA’ers en VVD’ers worden genoemd. Niet alleen omdat die twee partijen landelijk de meeste burgemeesters leveren, maar ook omdat Den Haag tussen 1947 en 2008 een CDA-stad was, tot de komst van VVD’er – en Hagenaar – Jozias van Aartsen. Ook Krikke is VVD’er.

Lees ook een portret van Pauline Krikke Zelfkritiek tonen, dat is niet haar stijl

Dus klinkt de naam van CDA’er Wim van de Donk, commissaris van de koning in Noord-Brabant. Maar hij is net benoemd tot rector magnificus van Tilburg University. Liesbeth Spies wordt genoemd, de burgemeester van Alphen aan den Rijn, ook CDA. Maar zij is verwikkeld in een kwestie rond haar nevenverdiensten, die ze volgens de gemeentelijke gedragscode op de rekening van de gemeente had moeten storten maar zelf hield, in lijn met landelijke richtlijnen. Dat kan een probleem worden in Den Haag, waar integriteit een speerpunt is sinds de inval bij twee wethouders wegens ambtelijke corruptie. De tweede zin van de concept-profielschets is niet voor niets: Den Haag zoekt een burgemeester „die integriteit hoog in het vaandel heeft”.

Bestuurders met Haagse wortels worden genoemd, onder wie Peter Oskam (CDA), nu burgemeester van Capelle aan den IJssel. De oud-politieagent is een geboren Spoorwijker, wordt dan gezegd. Een Hagenees. Hij zit alleen pas vier jaar in zijn huidige gemeente, op driekwart van een eerste termijn. Dat geldt ook voor andere burgemeesters die voorbijkomen in het geruchtencircuit, zoals Marja van Bijsterveldt (CDA), burgemeester van Delft, of John Jorritsma (VVD), burgemeester van Eindhoven.

Aan de kant van de Hagenaars valt de naam van minister van Volksgezondheid Bruno Bruins (VVD), oud-wethouder en inwoner van het welgestelde Van Stolkpark. Zou hij voortijdig het kabinet willen verlaten? Die kans wordt klein geacht. Of zou een bestuurder als Arno Visser (VVD), president van de Rekenkamer en oud-wethouder in Almere burgemeester willen worden? VVD’er Edith Schippers, die dan haar net nieuwe baan als president van DSM moet inruilen? Ze ligt in elk geval goed bij de grootste oppositiepartij in de stad, Groep de Mos/Hart voor Den Haag, die haar vroeg als informateur van de vorige Haagse coalitie.

Ook veel genoemd, in positieve en negatieve zin: Alexander Pechtold (D66), oud-minister en ooit burgemeester van Wageningen. De kans op een burgemeester van meer linkse signatuur wordt klein geacht: volgens Omroep West werden twee PvdA-bewindslieden – Ronald Plasterk en Martin van Rijn – de vorige keer gepasseerd. Omdat ze man zijn en de profielschets het toen expliciet over ‘zij’ had, en vanwege de partijkleur.

Naast speculatie over namen, valt vooral te horen dat Den Haag zich zorgen maakt of zich kandidaten van voldoende kaliber melden. De voorzitter van het presidium van de gemeenteraad, en beoogd voorzitter van de vertrouwenscommissie, Chris van der Helm (VVD) is optimistisch. Hij heeft er alle vertrouwen in dat goede kandidaten zich melden: „Het is een stad met uitdagingen, maar dat kan juist interessant zijn.”

Maar in de commissievergadering over de profielschets pleitten zowel Joris Wijsmuller van de Haagse Stadspartij als Pieter Grinwis van de ChristenUnie/SGP ervoor de sollicitatieprocedure opnieuw te beginnen als er geen geschikte sollicitanten zijn.

Lees over het onderzoek naar De Mos en Guernaoui Hoe Richard de Mos het mes aan drie kanten liet snijden

Wijsmuller, oud-wethouder en beoogd lid van de vertrouwenscommissie, zegt: „Als er twijfel is dat de spoeling te dun is bij de eerste ronde, dan moeten we de moed hebben meer tijd te nemen.” Hij verwijst naar Amsterdam, waar zich pas in tweede instantie geschikte kandidaten aandienden. „We moeten niet te overhaast een beslissing nemen”, waarschuwt hij.

Die zorgen hebben deels te maken met de zwaarte van het ambt zelf. De burgemeester is verantwoordelijk voor openbare orde en veiligheid, voorzitter van de veiligheidsregio en de Metropoolregio Den Haag-Rotterdam, voorzitter van de gemeenteraad (met vijftien fracties) en het college. Alleen al die eerste taak, zo bleek uit een enquête onder burgemeesters, vergt 40 procent van de tijd. Den Haag is bovendien regeringsstad en hofstad, stad met dertig demonstraties per week, met Syriëgangers en expats, 180 nationaliteiten en grote sociaal-economische verschillen.

De zorgen hebben ook te maken met de vorige burgemeestersbenoeming in Den Haag. Daaruit kwam VVD’er Krikke naar voren, die veel gemeenteraadsleden niet bleken te kennen. Over het conflict waarmee ze bij het Scheepvaartmuseum vertrok en de kritiek die ze in Arnhem kreeg als burgemeester, hoorden ze pas later. De vertrouwenscommissie was overtuigd geweest door haar antwoorden.

In de tweeënhalf jaar dat Krikke burgemeester was, groeide de kritiek. Ze was benaderbaar voor burgers, maar op het stadhuis verdween de gunfactor, onder meer na gebrekkige crisiscommunicatie na de steekpartij door Malek F. in 2017 en de bijna-ramp met het Scheveningse vreugdevuur in 2018. Haar werd verweten zwalkend beleid te voeren. Het woord „daadkrachtig” komt nu meerdere keren voor in de concept-profielschets, net als „vasthoudend”.

Zorgen over de kwaliteit van kandidaten is er ook omdat Den Haag de afgelopen maanden twee grote crises heeft gehad: de vreugdevuren en het integriteitsonderzoek. Dat zou sollicitanten kunnen afschrikken, zo wordt gedacht.

Waarnemend burgemeester Remkes is begonnen met puinruimen. Hij wil voor zijn vertrek het vergunningstraject voor de vreugdevuren hebben afgerond, zodat die komende jaarwisseling weer kunnen worden afgestoken. Onlangs was er een eerste gesprek met de bouwers van Scheveningen.

Integriteit blijft een kwestie. Het onderzoek naar oud-wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui wegens ambtelijke corruptie loopt nog, en het is onbekend wanneer dat zal zijn afgerond. Alle zittende wethouders zijn inmiddels wel gescreend (Den Haag was in 2018 een van de weinige gemeenten die geen integriteitsscreening deed).

Uit die screening bleek dat de wethouders buiten de collegetafel onderling zaken uitruilden, brieven en e-mails verstuurden met alleen hun handtekening (staatsrechtelijk onjuist), er slecht zicht was op subsidiestromen, onduidelijkheid over het aannemen van bestuursadviseurs, nevenfuncties niet openbaar werden gemaakt, regels over het gebruik van de dienstauto niet klopten met belastingregels en regels over onkostenvergoeding onduidelijk waren.

Lees ook over de gemeenteraad Wordt het ‘geen gezicht’ of een waardige raadsvergadering?

Met de gemeenteraad heeft Remkes twee weken geleden een ‘heisessie’ gehouden over integriteit en gedrag. Hij stuurde de raad voorafgaand een lange brief met „overpeinzingen onder de kerstboom”. Met daarin open deuren als „raadsleden worden geacht het algemeen belang te dienen en niet specifieke individuele belangen te behartigen”, en suggesties over de openheid van donaties en giften aan politieke partijen.

De zorgen die in Den Haag leven, zijn misschien onterecht. Bij de landelijke partijen is interesse, valt te beluisteren. Er zouden ervaren bestuurders zijn die zich juist niet laten afschrikken, en Den Haag als een uitdaging zien.