Zondag gaan de Duitsers naar de stembussen om het nieuwe parlement te kiezen. Het vormen van een coalitie kan deze keer weleens lang gaan duren, zegt Wiebke Pittlik van Duitslandweb tegen NU.nl. "Ik zie het nog wel gebeuren dat Merkel ook dit jaar weer een nieuwjaarstoespraak houdt."

Duitsland is gewend om met twee partijen een coalitie te vormen. Die bestond meestal uit het CDU/CSU met een andere partner (op dit moment is dat de SPD). Maar het gaat die partijen dit jaar waarschijnlijk niet lukken om weer als duo een coalitie te vormen. Vooral de CDU/CSU lijkt veel minder zetels te gaan halen.

En dus moet er een derde coalitiepartij komen. "Een driepartijencoalitie vinden de Duitsers erg ingewikkeld. Dat hebben ze bij de vorige verkiezingen (in 2017, red.) ook al geprobeerd, en dat is toen niet gelukt. Daardoor was de hele formatie weer terug bij af", aldus Pittlik van nieuwssite Duitslandweb van het Duitsland Instituut Amsterdam (DIA), een kenniscentrum verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Uiteindelijk vormde de CDU/CSU een coalitie met de SPD.

Wat het Duitse formatieproces deze keer ingewikkeld maakt, is dat er niet veel opties zijn voor zo'n driepartijencoalitie, legt Pittlik uit. In Duitsland zitten op dit moment zes partijen in het parlement. Ter vergelijking: dat zijn er in Nederland maar liefst negentien.

Deelnemende partijen aan de Bondsdagverkiezingen

Die Grünen en FDP meest waarschijnlijke kandidaten

Het is nog gissen wie de mogelijke derde speler in de driepartijencoalitie gaat worden. "Alternative für Deutschland wordt sowieso uitgesloten. Dat zie ik echt niet gebeuren", aldus Pittlik.

Datzelfde geldt eigenlijk ook voor Die Linke, legt de Duitslandexpert uit. Hoewel de SPD samenwerking met de socialisten niet helemaal heeft uitgesloten, is dat op praktisch vlak niet waarschijnlijk. Pittlik wijst onder meer naar grote verschillen op het gebied van buitenlandse politiek en de wens van Die Linke om uit de NAVO te willen stappen, iets wat voor SPD onbespreekbaar is.

De waarschijnlijkste kandidaten die bij de driepartijencoalitie betrokken kunnen worden zijn De Groenen en FDP. Maar ook die samenwerkingen zouden moeilijkheden op kunnen leveren. De partijen willen namelijk heel verschillende dingen. Zo willen De Groenen op het gebied van milieu verdergaan dan de andere partijen en ligt de FDP op het gebied van financiën en economie niet echt op één lijn met huidige coalitiepartner SPD.

De Groenen kunnen het bijvoorbeeld op sociaal-economisch terrein redelijk vinden met de SPD, maar willen op het gebied van milieu verdergaan dan de SPD, CDU/CSU en FDP, legt Pittlik uit. FDP heeft daarentegen als belangrijkste speerpunt financiën en economie. De partij ligt op dat gebied redelijk op één lijn met de huidige grootste partij CDU/CSU, maar het verschil met SPD is heel groot.

Hoewel de relatief kleine partijen De Groenen en FDP als waarschijnlijkste kandidaten een machtige positie hebben in de onderhandelingen, verwacht Pittlik dat deze wel "behoorlijk lang" door kunnen gaan. "Het heeft bij de vorige verkiezingen ook maanden geduurd, en dat zie ik nu ook wel weer gebeuren. Maar misschien verrassen ze ons."

Duitse formatie gaat vaak sneller dan de Nederlandse

Normaliter verlopen de formatieonderhandelingen in Duitsland wel sneller dan de Nederlandse. De partijvoorzitters spreken in Duitsland zelf over het regeerakkoord en leggen dit op basis van hoofdlijnen vast. Dat akkoord is minder uitgewerkt dan hier in Nederland, waardoor het formatieproces vaak sneller verloopt.

Daarnaast benadrukt Pittlik dat er in Duitsland op dit moment "meer urgentie door iedereen gevoeld wordt om snel een nieuwe regering te vormen". Dat heeft volgens de expert ook te maken met het vertrek van huidig bondskanselier Angela Merkel. "Dat geeft mensen een onzeker gevoel. Duitsers zijn erg gehecht aan Merkel. Iedereen wil weten wie er voor haar in de plaats komt."

In Duitsland heerst ook het gevoel "dat er nu echt iets moet veranderen". Als voorbeeld noemt Pittlik het verkiezingsonderwerp klimaat, dat door de overstromingen eerder deze zomer "echt in Duitsland wordt gevoeld". Daarnaast moet de klap van de coronacrisis worden opgevangen en is er onvrede over de kloof tussen arm en rijk. "Er is veel werk aan de winkel."