Netherlands

De democratie sjokt digitaal voort

Politiek Langzaam komt het reguliere werk van de Tweede Kamer weer op gang. Maar digitaal vergaderen is niet hetzelfde, zeggen Kamerleden. Helemaal als het kabinet de agenda naar zijn hand zet.

Vergaderen op anderhalve meter afstand of per laptop: daar zijn het parlement en de Grondwet niet op berekend. „Thorbecke had dit niet kunnen weten”, zegt Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn (VVD).

Het Binnenhof is hard op zoek naar manieren om te blijven functioneren in crisistijd, nu de corona-restricties maanden of langer kunnen aanhouden. „Het lijdt geen twijfel dat de parlementaire democratie overeind moet blijven”, zegt Bruijn, zelf „half-time senaatsvoorzitter, half-time arts en hoogleraar” in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). De vraag is hoe dat veilig en volgens de wet kan.

Het antwoord is overal anders. Gemeenten, provincies en de Caribische eilandraden mogen sinds deze week dankzij een eenvoudige wetswijziging tijdelijk digitaal vergaderen en besluiten nemen. Voor de Eerste Kamer ligt het minder makkelijk: de spelregels van de senaat zijn vastgelegd in de Grondwet. Die schrijft voor dat voldoende senatoren ‘aanwezig’ moeten zijn. De Raad van State moet nu uitwijzen hoe ruim of modern dat kan worden opgevat. In de tussentijd vergaderen de senatoren eens per week door – in kleine bezetting, op anderhalve meter van elkaar.

De uitdaging is het grootst voor de Tweede Kamer, waar de agenda normaliter tjokvol zit. Afgelopen maand kwam daarvan weinig terecht: van de drie wekelijkse vergaderdagen bleef er één over, geheel gewijd aan de aanpak van het coronavirus. Fysieke debatten werden vervangen door schriftelijk overleg.

Daar komt nu verandering in. Kamervoorzitter Khadija Arib kondigde donderdagavond in een brief aan dat er langzaam weer meer ruimte wordt vrijgemaakt voor het reguliere Kamerwerk. Zo kan de Kamer straks weer twee dagen per week fysiek gaan vergaderen. Daarnaast wordt de Oude Zaal, in vroeger tijden de debatzaal van de Tweede Kamer, weer opengesteld. De maatregelen moeten zorgen voor „een goede balans tussen de continuïteit van het parlementaire proces en de zorg voor de gezondheid van Kamerleden, medewerkers en journalisten”, schrijft Arib.

Voor Kamerleden die de afgelopen weken vooral digitaal vergaderden, is dat een opluchting. „Je krijgt er geen energie van als je via je scherm zit in te bellen”, zegt Henk Nijboer (PvdA). „Het blijft ongezellig dat je je collega’s niet in de ogen kunt kijken”, zegt Joël Voordewind (ChristenUnie) over het overleg per videoverbinding. „Je mist de lichaamstaal, je ziet de knipoog bij een opmerking niet meer.”

Lees ook het opiniestuk van oud-VVD-Kamerlid Ton Elias: Niet het virus, maar Haagse starheid legt het parlement lam

Het blijft behelpen. Ook in de Tweede Kamer moet tijdens de coronadebatdagen volgens de Grondwet een minimaal aantal leden (het quorum) aanwezig zijn: 76. In de plenaire zaal zou dat nu niet passen. Als oplossing vaardigen alle fracties één of twee Kamerleden af, terwijl de rest zich met het Kamerpasje aanmeldt en daarna op de werkkamer blijft of weer vertrekt.

Geïnteresseerden die de digitale vergaderingen van de commissies willen volgen, hadden tot nu toe pech: zij konden niet meekijken, maar moesten wachten op een schriftelijke samenvatting die aan het eind van de week verschijnt. Voor journalisten komt er nu alsnog een meeluisterverbinding, belooft Arib. Meekijken zit er niet in.

Zo functioneert Den Haag in het coronatijdperk: de democratie draait door, maar alles voelt anders.

De wandelgangen zijn leeg, informele afspraken en onderonsjes tussen Kamerleden verlopen net als de meeste vergaderingen digitaal – behalve als het niet anders kan. Toen Voordewind deze week een vertrouwelijk Defensie-overleg met zijn collega’s binnen de coalitie had, was bellen of Skypen ook geen optie. „Dat durfden we vanwege die vertrouwelijkheid niet aan, dus hebben we op het ministerie afgesproken”, vertelt hij. „Wel netjes twee meter uit elkaar natuurlijk.”

Maar het was vooral de agenda van de Tweede Kamer die de afgelopen weken voor onmin zorgde. Het kabinet permitteerde zich volgens veel Kamerfracties wel heel veel ruimte bij het vullen van de schaarse ruimte. Gevraagd om een overzicht van wetgeving die „gelet op de beperkende omstandigheden” prioriteit had, leverde het kabinet een Excel-lijst aan van 84 ‘spoedwetsvoorstellen’ die nog vóór de zomer behandeld zouden moeten worden, veel meer dan de Kamer voor ogen had.

Dat krijg je ervan, aldus een ingewijde uit de coalitie, als je aan ministers vraagt welke wetten op hun departement ze graag snel goedgekeurd willen hebben.

„Het kabinet denkt: dit is een crisis en daar kunnen we gebruik van maken”, zegt Ronald van Raak (SP). „Eerst legt het kabinet terecht eisen op die ervoor zorgen dat we amper kunnen vergaderen. Daarna proberen ze zo veel mogelijk wetten door de Kamer te loodsen. Die ministers misdragen zich”

„Een soepzooitje”, noemt PvdA’er Nijboer de kabinetslijst. „Als je nauwelijks bijeen kunt komen, verwacht je niet dat het kabinet de hele strontkar uitrijdt.” Veel van de wetten zijn ook amper spoedeisend te noemen, zegt hij. Neem een wet die Airbnb-verhuur aan banden legt. „Alsof iemand daar nu gebruik van maakt.”

Lees ook: Kabinet kan ‘dankbaar’ gebruik maken van coronacrisis

Het kabinet had toen al argwaan gekweekt door in een aantal hoofdpijndossiers – de opening van Lelystad Airport, de Omgevingswet, de uitvoering van de klimaatdoelen in het Urgenda-vonnis – uitstel aan te vragen met een beroep op het coronavirus.

Bij zijn persconferentie na de ministerraad, vrijdag 3 april, toonde premier Mark Rutte zich schuldbewust. „Wat ik niet wil”, zei hij, „is die sfeer alsof wij even snel dingen erdoorheen willen jassen.” Hij beloofde de prioriteitenlijst van het kabinet nog eens „op de zeef te leggen”.

Ook die taak nam de Tweede Kamer deze week zelf alvast op zich. Van de 84 voorstellen zijn er vooralsnog minder dan tien ingepland, zodat ook voor de voorstellen die de Kamer zelf doet genoeg ruimte blijft. Het kabinet kan uitstel aanvragen en voorstellen doen. Maar de agenda: daarover gaat de Kamer zelf.

Football news:

Jorginho is Interessant voor Bayern en PSG. Chelsea kan hem ruilen tegen Juve voor Pjanic
Mourinho over transfers: ik zou willen dat Tottenham redelijk is en niet veel geld uitgeeft
Mario verlaat het Team na 30 juni. De club kon de huurovereenkomst niet verlengen tot het einde van het seizoen
PSG bood 55 miljoen euro plus bonussen voor Icardi. Inter wil 60 miljoen zonder bonussen
Zenit heeft geen contact met me opgenomen
De Fans van Pilsen hingen rond in het autotheater: keken naar de gastwedstrijd, vierden de herstart en de overwinning
Spelers en coaches van de club uit Californië bellen de fans elke dag: gefeliciteerd, advies en gewoon kletsen. Heel oprecht