Netherlands

De complexiteit van collectieve rouw

Recensie Theater

In het caleidoscopische ‘Flight 49’ laat regisseur Simon Stone hoe gelaagd de impact is van een vliegtuigcrash. Resultaat is een rijke maar wat onevenwichtige voorstelling.

Op 21 juni 2020 verdwijnt vlucht 49 van de radar. Families van de passagiers worden opgevangen in de vluchthaven, in afwachting van nadere informatie. Maar voordat de luchtvaartmaatschappij uitsluitsel heeft gegeven, lekt er een video uit op internet: vliegtuigresten drijven in zee. De vlucht van Marrakesh naar Amsterdam is neergestort, alle 237 inzittenden zijn omgekomen.

De Australische Simon Stone, als gastregisseur verbonden aan Internationaal Theater Amsterdam, zou aanvankelijk een bewerking van Herman Heijermans’ toneelklassieker Op hoop van zegen maken. Maar het bronmateriaal werd dermate radicaal omgewerkt dat anderhalve week voor de première werd besloten de titel te veranderen in Flight 49, om verkeerde verwachtingen te voorkomen.

Lees ook deze recensie van Ibsen huis van Simon Stone/ITA uit 2017

Ondanks een aantal thematische echo’s is er van het oer-Hollandse vissersdrama uit 1900 inderdaad weinig terug te herkennen. Flight 49 is een voorstelling over rouw in een geïndividualiseerde samenleving. Stone baseerde zich onder meer op de ramp met de MH17.

Het decor is aanvankelijk zeer realistisch: in een onpersoonlijke luchthavenlounge, met van elkaar afgekeerde bankjes onder een dominant scherm met aankomsttijden, zitten plukjes mensen gebogen over hun telefoons – in gespannen afwachting van informatie over hun familie.

Maar naarmate de voorstelling vordert wordt het toneelbeeld abstracter; met het verstrijken van de tijd vervreemden de nabestaanden zich steeds meer van de dagelijkse realiteit. We zien hun herinneringen aan de overledenen en hoe ze vervolgens omgaan met hun verdriet. Het levert prachtig emotioneel toneelspel op van onder anderen Chris Nietveld, Hugo Koolschijn en Maarten Heijmans.

Op een gegeven moment valt de theatrale werkelijkheid mooi samen met de werkelijke ruimte: in een herdenkingsceremonie in de Amsterdamse schouwburg memoreren de nabestaanden hun overleden familieleden. Dan zien we ineens hoe de wereld binnen en buiten het theater met elkaar verweven zijn. Rouwen is ook: al zoekende vorm en taal proberen te geven aan abstracties, onmogelijk maar noodzakelijk.

Simon Stone wil veel tegelijk. Hij onderzoekt hoe persoonlijk verdriet zich verhoudt tot collectieve rouw. Bij een dergelijk nationaal trauma wordt het leed onafwendbaar ook door anderen toegeëigend. Het hele land voelt zich verbonden met een drama, terwijl de nabestaanden zich steeds verder losgeknipt voelen van de maatschappij. Kunstenaars abstraheren het drama en gieten het in een reeks foto’s. Instituten pikken dat gretig op: het Stedelijk Museum exposeert foto’s van de slachtoffers vlak voordat ze het vliegtuig instapten. Leed verwordt tot esthetiek, tot commercie.

De voorstelling toont bovendien de wrange relatie tussen politieke besluitvorming en particulier verdriet. De luchtvaartmaatschappij wist van de discutabele staat van hun toestellen, maar stuurde ze vanwege het lage kerosineverbruik toch de lucht in.

Stone wil duidelijk laten zien op hoeveel verschillende lagen tegelijk een dergelijk drama impact heeft. Resultaat is een rijkgeschakeerde maar onevenwichtige toneelavond. Gaat deze voorstelling nu over de nabestaanden, de overledenen, de maatschappij? Gaat het over schuld en vergeving?

Gevaar met zo’n caleidoscopische structuur in een stuk met veel personages, is bovendien de neiging om alle verhaallijntjes netjes in te lossen. Daar heeft met name de tweede helft veel onder te lijden: Stone formuleert van alle personages een stuk geschiedenis en (een glimp van) hoe ze hun trauma’s al dan niet verwerken. Dat maakt de voorstelling niet alleen onnodig stroperig, maar dwingt de toeschouwer ook in een al te passieve rol.

Football news:

Hoogtepunt van de maand: de Rangers vooruit scoorde van 50 meter (het verste doelpunt in de geschiedenis van de Europa League). Gerrard zegt dat hij nog nooit iets mooiers gezien heeft dan pure waanzin
Mourinho op 3:0 met LASK: moeilijke tegenstander, maar Tottenham speelde zo dat de overwinning leek gemakkelijk
Stefano Pioli: Milaan is geen gewoon team. Hij speelt met minder toewijding na de Derby
Barca spelers-verslag over loonsverlagingen: we gaan niet tolereren dat de club onze rechten schendt. De deelnemers in de brief reageerden op het verzoek van de directie om loonsverlaging en gaven uiting aan hun ontevredenheid. Marca met betrekking tot El Mundo onthult enkele details van de brief. Wij zullen niet accepteren dat Barcelona onze rechten schendt met de argumenten in hun boodschap. Zij zijn van mening dat de enige manier om de kosten te verlagen is door gezamenlijke actie van alle groepen en delen van de club. Tegelijkertijd geven zij echter in duidelijke tegenspraak toe dat sommige van de genoemde groepen en afdelingen reeds de economische aanpassingen hebben doorgevoerd die zij wensen, luidt de tekst van de brief. In de brief van de spelers staat dat het team op dit punt eensgezind is, ondanks het feit dat Marc-Andre Ter Stegen, Clement Langle, Frankie De Jong en Gerard Pique onlangs hun contracten hebben verlengd
Milaan zijn 21 wedstrijden ongeslagen in alle wedstrijden. Volgende wedstrijd-met Roma
Een jaar geleden werd er een bos geplant in het rivaliserende CSKA stadion. De auteur heeft aandacht besteed aan het kappen van bomen
De wedstrijd werd gespeeld door een team van scheidsrechters onder leiding van Andris Treymanis. Portugal was de eerste die video-replays gebruikte. Na wat ik zag in deze wedstrijd, moet ik mijn excuses aanbieden aan alle scheidsrechters en video assistenten in ons land, omdat ze competent werken, in tegenstelling tot wat hier gebeurde. Het moment met Fabio Vieira is geen overtreding, aangezien de zwaarste momenten soms niet werden gestraft. Een straf voor een overtreding van Pepe zou in elk land ter wereld zijn toegekend, maar niet hier. We hebben geleden, zei conceição Eleven Sports