Op de eerste dag van de rechtszaak tegen president Donald Trump in de Amerikaanse Senaat zal het gaan over de regels voor dat proces. Er wordt een fel debat verwacht, waarna de Republikeinse meerderheid haar plannen waarschijnlijk zal doordrukken.

Mitch McConnell heeft nooit een geheim gemaakt van zijn mening over het afzettingsproces tegen president Donald Trump. "Ik zal geen onpartijdig jurylid zijn", kondigde de leider van de Republikeinse meerderheid in de Senaat weken geleden aan. Hij beloofde nauw te zullen samenwerken met het Witte Huis van de man in de beklaagdenbank.

Toch was niet meteen duidelijk hoe de regels voor de rechtszaak waar McConnell mee zou komen eruit zouden komen te zien. Alles wees erop dat zowel hij als Trump het proces graag wil afronden voor de jaarlijkse State of the Union-toespraak van de president op 4 februari. Maar McConnell moest ook rekening houden met de wensen van zijn senatoren. Een aantal van hen zal tijdens de verkiezingen in november zetels moeten verdedigen in staten die niet Republikeins rood of Democratisch blauw kleuren, maar paars. Als hun partij haar meerderheid gebruikt om de zaak tegen Trump te voortvarend dood te knuppelen, wordt het voor hen moeilijk om zwevende kiezers te vertellen dat het een eerlijk proces was.

Vier is in de komende weken het magische getal. Voor een veroordeling van Trump is een tweederdemeerderheid van de senatoren nodig, maar voor elk ander besluit over de rechtszaak dat ter stemming wordt gebracht, voldoet een simpele meerderheid. De Democraten (en de twee onafhankelijke senatoren die meestal met hen meestemmen) hebben vier Republikeinen nodig om zo'n procedurele stemming te winnen.

Republikeinen mikken op snelle afwikkeling

McConnell presenteerde maandag de resolutie met plannen voor de voortgang van het proces waar het debat op dinsdag om draait. Hij beweerde wekenlang dat die nagenoeg gelijk zouden zijn aan de regels van de zaak tegen Bill Clinton in 1999. "Wat voldeed voor president Clinton in een afzettingsrechtszaak, zou ook moeten voldoen voor president Trump", zei hij op 7 januari. Begin deze week bleek dat hij toch enkele belangrijke wijzigingen heeft aangebracht.

McConnell wil de vaart erin houden. Net als tijdens het Clinton-proces, krijgen de aanklagers en de verdedigers elk 24 uur voor hun openingspleidooien. In 1999 werd er geen limiet gesteld aan het aantal dagen dat daarvoor mocht worden uitgetrokken, maar dit keer krijgt elk kamp twee dagen de tijd, waarna de senatoren zestien uur de tijd krijgen om vragen te stellen. Dat betekent dat de openingsfase van het proces mogelijk al deze week kan worden afgerond.

De Democraten in de Senaat zijn woedend. Hun fractievoorzitter Chuck Schumer zei dat McConnell probeert de procesdagen "tot in de kleine uurtjes van de nacht" te laten duren, zodat de ontwikkelingen uit het zicht van de gewone Amerikaan raken.

'Afzettingsprocedure tegen Trump is illegitiem'

Een ander punt waarop de plannen afwijken van de regels voor het proces tegen Clinton, betreft de bewijslast die werd verzameld tijdens het afzettingsonderzoek in het Huis van Afgevaardigden. Die wordt niet meer automatisch door de Senaat toegelaten als officieel bewijs. De senatoren moeten daar eerst over stemmen, en die stemming kan pas plaatsvinden na een besluit over het horen van nieuwe getuigen of het opvragen van nieuwe documenten.

Deskundigen zeggen dat McConnell het hele afzettingsonderzoek van het Huis daarmee wegzet als grondeloos en onwettig. Dat past bij de strategie van de advocaten van Trump, die zullen aanvoeren dat de president niets verkeerd heeft gedaan en zijn handelen volledig ten onrechte is onderzocht uit politiek vijandschap.

Nieuwe getuigen of geen nieuwe getuigen?

Tot slot is er een ander belangrijk punt waarop de beide partijen faliekant van mening verschillen: het beschouwen van nieuwe getuigen en documenten an sich. Tijdens het afzettingsonderzoek in het Huis weigerden Trump en het Witte Huis elke vorm van medewerking. Dagvaardingen werden genegeerd en mensen die hoogstwaarschijnlijk meer over de Oekraïne-kwestie kunnen vertellen - zoals oud-veiligheidsadviseur John Bolton, minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo en Witte Huis-stafchef Mick Mulvaney - weigerden te verschijnen.

Mitch McConnell en de Republikeinen stellen dat de Democraten in het Huis de door hen gewenste getuigen desondanks hadden moeten horen, en dat het niet de taak van de Senaat is het afzettingsonderzoek nog eens dunnetjes over te doen.

In de resolutie over de indeling van de rechtszaak staat dat de Senaat na de openingspleidooien en de eerste vragenronde in stemming zal besluiten of er überhaupt naar nieuw bewijs mag worden gezocht. Daarna moet er voor elke potentiële nieuwe getuige of elk nieuw document opnieuw worden gestemd. Als een getuige uiteindelijk wordt uitgenodigd, zal die eerst achter gesloten deuren worden ondervraagd, waarna in stemming wordt besloten of die getuigenis ook publiekelijk wordt afgelegd.

Democraten: Republikeinen willen doofpot

Dat betekent dat recente ontwikkelingen waarschijnlijk buiten beschouwing zullen blijven - zoals de onthullingen rond de Oekraïense zakenman Lev Parnas, een compagnon van Trumps persoonlijke advocaat Rudy Giuliani, en de aankondiging van John Bolton dat hij bereid is voor de Senaat te verschijnen als hij wordt gedagvaard.

De Democratische leider Chuck Schumer zei dat het duidelijk is dat de Republikeinen uit zijn op een doofpot. "Met deze resolutie zegt senator McConnell dat hij naar niets van het bestaande bewijs wil luisteren en hij geen nieuwe bewijzen wil horen."

Het lijkt er niet op dat de bezwaren van de Democraten dinsdag veel gewicht in de schaal zullen leggen. Twee van het handjevol Republikeinse senatoren dat enigszins open leek te staan voor overreding, Mitt Romney uit Utah en Lamar Alexander uit Tennessee, hebben al laten weten tevreden te zijn over de plannen van McConnell.